G‘O‘ROG‘LINING TUG‘ILISHI DOSTONIDA G‘O‘ROG‘LINING BOLALIGI: SIR KO‘RSATISHI VA TELBALIKLARI

Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.O’zbek tili va adabiyot kafedrasi o’qtuvchisi Mamatmurodov Ravshan

Denov tadbirkorlikk va pedagogika instituti.Filologiya fakulteti 4- bosqich talabasi Yo’ldosheva Musliha Shatifjon qizi

Annotatsiya:

    Mazkur maqolada o‘zbek xalq og‘zaki ijodining nodir namunalaridan biri bo‘lgan “G‘o‘ro‘g‘lining tug‘ilishi” dostoni tahlil qilinadi. Asarda bosh qahramon G‘o‘ro‘g‘lining bolalik davri, uning g‘ayritabiiy qobiliyatlari, sir ko‘rsatishlari hamda xalq orasida telbalik sifatida talqin etilgan harakatlari yoritiladi. Doston qahramonining bolalikdagi fazilatlari uning kelajakdagi bahodirlik faoliyatiga zamin yaratishi ilmiy asosda tahlil etiladi.

Kalit so‘zlar:

    G‘o‘ro‘g‘li, doston, xalq og‘zaki ijodi, bolalik, sir ko‘rsatish, telbalik, qahramonlik, folklor, baxshichilik, milliy qadriyatlar.

Kirish.

    O‘zbek xalq dostonlari milliy ma’naviyatimizning muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. Ular xalqning orzu-intilishlari, qahramonlik qarashlari va axloqiy qadriyatlarini o‘zida mujassamlashtirgan. “G‘o‘ro‘g‘lining tug‘ilishi” dostoni ham ana shunday yuksak badiiy ahamiyatga ega asarlardan biridir. Dostonning markaziy qahramoni G‘o‘ro‘g‘li xalq ozodligi, adolat va mardlik timsoli sifatida gavdalanadi. Uning bolalik davri tasviri alohida e’tiborga molik bo‘lib, unda qahramonning kelajakdagi buyuk shaxs sifatida shakllanish jarayoni aks ettiriladi.

G‘o‘ro‘g‘lining bolaligi va sir ko‘rsatishlari.

    Dostonda G‘o‘ro‘g‘li oddiy bola emasligi ilk davrlardanoq namoyon bo‘ladi. U tengdoshlaridan kuch-quvvati, zakovati va jasorati bilan ajralib turadi. Bolaligidayoq uning g‘ayritabiiy xususiyatlari ko‘zga tashlanadi. Xalq tasavvuriga ko‘ra, kelajakda buyuk qahramon bo‘ladigan shaxs bolaligidan mo‘jizaviy belgilar orqali taniladi. G‘o‘ro‘g‘lining sir ko‘rsatishlari uning kelajakdagi qahramonlik salohiyatini ifodalaydi. U ayrim voqealarni oldindan sezishi, noodatiy ishlarni amalga oshirishi va odamlarda hayrat uyg‘otuvchi xatti-harakatlarni namoyon etishi bilan ajralib turadi. Bu holatlar doston poetikasida qahramonning ilohiy himoyaga ega ekanligini va taqdir tomonidan ulug‘ ishlarga munosib ko‘rilganligini anglatadi. Sir ko‘rsatish motivi xalq og‘zaki ijodida keng tarqalgan bo‘lib, qahramonning oddiy insonlardan ustunligini ko‘rsatishga xizmat qiladi. G‘o‘ro‘g‘li misolida ham ushbu motiv qahramon obrazining ulug‘vorligini kuchaytiradi.

G‘o‘ro‘g‘lining telbaliklari va ularning badiiy talqini.

    Dostonda G‘o‘ro‘g‘lining ayrim harakatlari atrofdagilar tomonidan telbalik sifatida baholanadi. Biroq bu telbalik aslida uning jasurligi, mustaqil fikrlashi va odatiy me’yorlardan yuqori turuvchi shaxs ekanligini ko‘rsatadi.

    Uning tengqurlaridan farqli ravishda xavfli ishlardan qo‘rqmasligi, kuch sinashishga intilishi hamda erkin xarakteri ba’zi kishilar tomonidan tushunilmaydi. Shu sababli u haqida turli fikrlar paydo bo‘ladi. Ammo voqealar rivoji davomida bu “telbaliklar” aslida qahramonlikning dastlabki ko‘rinishlari ekanligi ayon bo‘ladi.

     Folklorshunoslik nuqtai nazaridan qaraganda, qahramonning telba sifatida ko‘rsatilishi uning noodatiy shaxs ekanligini ta’kidlovchi badiiy vositadir. Bunday usul ko‘plab xalq dostonlarida uchraydi va qahramonning keyingi buyuk ishlari uchun zamin yaratadi.

G‘o‘ro‘g‘li obrazining tarbiyaviy ahamiyati.

G‘o‘ro‘g‘lining bolalik davri tasviri yosh avlodni mardlik, qat’iyatlilik va vatanparvarlik ruhida tarbiyalashga xizmat qiladi. Uning sir ko‘rsatishlari yoshlarni zukkolikka, telbalik sifatida talqin qilingan jasoratlari esa qo‘rqmaslik va adolat uchun kurashishga undaydi. Doston qahramoni xalqning ideal inson haqidagi tasavvurlarini aks ettiradi. Shuning uchun ham G‘o‘ro‘g‘li obrazi asrlar davomida xalq xotirasida yashab kelmoqda va bugungi kunda ham ma’naviy tarbiya vositasi sifatida muhim ahamiyat kasb etadi.

Xulosa

     “G‘o‘ro‘g‘lining tug‘ilishi” dostonida G‘o‘ro‘g‘lining bolaligi qahramonlik yo‘lining boshlanish nuqtasi sifatida tasvirlanadi. Uning sir ko‘rsatishlari kelajakdagi buyuk ishlarga ishora qilsa, telbaliklari aslida jasorat, qat’iyat va erkin fikrlashning ifodasidir. Doston orqali xalq o‘zining ideal qahramon haqidagi qarashlarini badiiy shaklda namoyon etgan. Shu jihatdan G‘o‘ro‘g‘lining bolalik davri tasviri nafaqat badiiy, balki tarbiyaviy va ma’naviy ahamiyatga ham egadir.

Foydalanilgan adabiyotlar:

1.Mirzayev T. O‘zbek xalq dostonlari. – Toshkent: Fan, 1972.

2.Imomov K. O‘zbek folklori. – Toshkent: O‘qituvchi, 1985.

3.Jo‘rayev M. Folklorshunoslik asoslari. – Toshkent: Fan, 2008.

4.“G‘o‘ro‘g‘li” turkumi dostonlari. – Toshkent: G‘afur G‘ulom nomidagi nashriyot, turli nashrlar.

5.O‘zbek xalq og‘zaki poetik ijodi bo‘yicha ilmiy tadqiqotlar to‘plami. – Toshkent, 2015.

Previous post TAG MA’NO FENOMENINING LINGVISTIK TABIATI VA DISKURSIV IFODALANISH MEXANIZMLARI
Next post  Metafora tushunchasi va uning tilshunoslikdagi talqini

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *