KASBIY NUTQNI SHAKLLANTIRISHDA UMUMIY PSIXOLOGIYANING O‘RNI VA AHAMIYATI 

XOLMATOVA RAYHON, O’ROLOVA IRODA 

Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti,  

Filologiya fakulteti, 113-O’TA-25 guruh talabalari 

​​Annotatsiya: Ushbu maqolada bo‘lajak mutaxassislarning kasbiy nutq madaniyatini shakllantirishda umumiy psixologiya fanining fundamental o‘rni tahlil qilinadi. Nutq jarayonining psixologik mexanizmlari, muloqotda lisoniy va psixologik omillarning uyg‘unligi hamda kasbiy mahoratni oshirishda nutqiy ta’sir ko‘rsatish usullari tadqiq etilgan. 

Kalit so‘zlar: Kasbiy nutq, umumiy psixologiya, nutqiy faoliyat, kommunikativ kompetensiya, psixolingvistika, nutq madaniyati, kasbiy etika. 

​ХОЛМАТОВА РАЙХОН, УРОЛОВА ИРОДА 

Денауский институт предпринимательства 

и педагогики, студенты группы 113-O’TA-25 

​РОЛЬ ОБЩЕЙ ПСИХОЛОГИИ В ФОРМИРОВАНИИ ПРОФЕССИОНАЛЬНОЙ РЕЧИ 

​Аннотация: В статье анализируется фундаментальная роль общей психологии в формировании культуры профессиональной речи будущих специалистов. Исследуются психологические механизмы речевого процесса, гармония лингвистических и психологических факторов в общении, методы речевого воздействия в повышении профессионального мастерства. 

Ключевые слова: Профессиональная речь, общая психология, речевая деятельность, коммуникативная компетенция, психолингвистика, культура речи. 

​XOLMATOVA RAYHON, O’ROLOVA IRODA 

Denau Institute of Entrepreneurship and  

Pedagogy, students of group 113-O’TA-25 

​THE ROLE OF GENERAL PSYCHOLOGY IN THE FORMATION OF PROFESSIONAL SPEECH 

​Abstract: This article analyzes the fundamental role of general psychology in forming the professional speech culture of future specialists. The psychological mechanisms of the speech process, the harmony of linguistic and psychological factors in communication, and the methods of speech influence in improving professional skills are researched. 

Keywords: Professional speech, general psychology, speech activity, communicative competence, psycholinguistic, speech culture. 

​KIRISH 

​Har qanday kasb egasining muvaffaqiyati uning o‘z fikrini qanchalik aniq, mantiqiy va ta’sirchan bayon eta olishiga bog‘liq. Ayniqsa, pedagogika va filologiya sohasida kasbiy nutq shunchaki muloqot vositasi emas, balki asosiy mehnat quroli hisoblanadi. Kasbiy nutqning shakllanishi esa bevosita inson psixologiyasi, uning idroki, diqqati va tafakkuri bilan uzviy bog‘liqdir. Shu bois, umumiy psixologiya qonuniyatlarini o‘rganish kasbiy nutq mahoratini egallashning birlamchi shartidir. 

​ASOSIY QISM 

​1. Nutqiy faoliyatning psixologik mexanizmlari. 

Nutq — bu murakkab psixofiziologik jarayon bo‘lib, u insonning ichki kechinmalari va intellektual salohiyatini tashqi dunyoga uzatadi. Umumiy psixologiya nutqni shakllantirishda motivatsiya bosqichidan tortib, fikrning so‘zga aylanishigacha bo‘lgan barcha jarayonlarni o‘rganadi. Psixolog L.Vygotskiy ta’kidlaganidek, «Fikr so‘zda ifodalanmaydi, balki so‘z orqali amalga oshadi». ¹[Vygotskiy L.S. Tafakkur va nutq. – Toshkent: O‘qituvchi nashriyoti, 2021-yil. – B. 112-115.] 

​2. Kasbiy muloqotda kommunikativ kompetensiya. 

Mutaxassis o‘z nutqini shakllantirishda tinglovchining psixologik holatini (emotsional holat, temperament, yosh xususiyatlari) inobatga olishi shart. Kasbiy nutq madaniyati faqat til qoidalariga rioya qilish emas, balki muloqot vaziyatiga mos psixologik muhit yaratishni ham o‘z ichiga oladi. Pedagogik psixologiyada nutqiy ta’sir ko‘rsatishning bir necha usullari mavjud bo‘lib, ular orqali tinglovchining diqqatini jalb qilish va ishonchini qozonish mumkin. E.G‘oziyevning ta’kidlashicha, nutqning ta’sirchanligi uning psixologik asoslanganligiga bog‘liq. ²[G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. – Toshkent: Universitet nashriyoti, 2022-yil. – B. 245-248.] 

​3. Filolog mutaxassis nutqida lisoniy va psixologik yaxlitlik. 

Filolog uchun nutq nafaqat til birliklari tizimi, balki shaxsning ichki madaniyatini aks ettiruvchi ko‘zgudir. Umumiy psixologiyaning «Shaxs va uning xususiyatlari» bo‘limi mutaxassisga o‘z nutqi ustida ishlashda, nutqiy hayajonni yengishda va nutqiy e’tirozlarga (argumentatsiya) tayyor turishda yordam beradi. Abu Nasr Farobiy ta’kidlaganidek, “Notiqlik san’ati faqat chiroyli so‘zlash emas, balki tinglovchi qalbiga yo‘l topa olish ilmidir”. ³[Farobiy Abu Nasr. Fozil odamlar shahri. – Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2020-yil. – B. 134-138.] 

​XULOSA VA TAKLIFLAR 

​Maqola doirasida amalga oshirilgan tahlillar asosida quyidagi xulosalar shakllantirildi: 

​Kasbiy nutqni shakllantirishda umumiy psixologiya poydevor vazifasini o‘taydi, chunki har qanday nutqiy harakat psixologik impulslar mahsulidir. 

​Muloqot jarayonida tinglovchining psixologik portretini to‘g‘ri baholash kasbiy muloqotning samaradorligini kafolatlaydi. 

​Filolog-talabalarning nutqiy tayyorgarligida psixolingvistik treninglarning o‘rni beqiyos. 

​Yuqoridagilardan kelib chiqib, quyidagi takliflar ilgari suriladi: 

​Oliy ta’lim tizimida «Kasbiy nutq psixologiyasi» bo‘yicha maxsus seminarlar va amaliy mashg‘ulotlar hajmini oshirish. 

​Talabalarda nutqiy hayajonni (stresni) boshqarish va auditoriya bilan ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish uchun psixologik trening xonalaridan foydalanish. ⁴[Muslimov N.A. Professional pedagogika. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2024-yil. – B. 182-185.] 

​ADABIYOTLAR RO‘YXATI 

​O‘zbekiston Respublikasining «Davlat tili haqida»gi Qonuni. – Toshkent: Adolat, 2023. 

​Vygotskiy L.S. Tafakkur va nutq. – Toshkent: O‘qituvchi, 2021. 

​G‘oziyev E.G‘. Umumiy psixologiya. – Toshkent: Universitet, 2022. 

​Farobiy Abu Nasr. Fozil odamlar shahri. – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020. 

​Muslimov N.A. Professional pedagogika. – Toshkent: Fan va texnologiya, 2024. 

​Safayev N.S. Milliy o‘zlikni anglashning psixologik xususiyatlari. – Toshkent: Mumtoz so‘z, 2021. 

Previous post O‘SMIRLIK VA ILK O‘SPIRINLIK DAVRIDA PSIXIK RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI
Next post Yoshlarda kitob o’qish odatining inqirozi: sabablar va yechimlar

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *