Фирибгарлик ортидаги жиноят

Инсонлар ўртасидаги муносабатлар ишонч, ҳалоллик ва қонунийликка таянади. Бироқ айрим шахслар ўзгаларнинг ишонувчанлиги ёки оғир вазиятидан фойдаланиб, уларнинг мол-мулкини қўлга киритишга уринади. Бундай қилмиш фирибгарлик деб аталади.
Ўзбекистон Республикаси Жиноят кодексининг 168-моддасига кўра, ўзгани алдаш ёки унинг ишончини суиистеъмол қилиш йўли билан ўзганинг мулкини ёки мулкка бўлган ҳуқуқини қўлга киритиш фирибгарлик ҳисобланади. Бунда жабрланувчи пул ёки мол-мулкни ўзи топширган бўлиши мумкин. Аммо бу қарор алдов таъсирида қабул қилинган бўлса, мулкнинг ихтиёрий топширилгани қилмишни қонуний қилиб қўймайди.
Фирибгарлар кўпинча инсонларнинг орзу ва эҳтиёжларидан фойдаланади. Улар ўқишга киритиш, ишга жойлаштириш, чет элга юбориш, уй-жой ёки ер масаласини ҳал қилишни ваъда қилиб пул сўраши мумкин. Айримлари эса давлат идораларида «таниши борлиги»ни айтиб, ўзини ишончли шахс сифатида кўрсатади.
Бугун бундай алдовлар телефон қўнғироқлари, ижтимоий тармоқлар, мессенжерлар ва интернетдаги сохта эълонлар орқали ҳам содир этилмоқда. Масалан, қалбаки ютуқ ҳақида хабар юбориш, хайрия ёки ёрдам баҳонасида банк картаси маълумотларини сўраш шулар жумласидандир. «Фақат ҳозир пул беринг», «ҳеч кимга айтманг», «масалани танишларим орқали ҳал қиламан» деган гаплар фуқарони ҳушёр тортишга ундаши керак.
Шу билан бирга, қарз қайтарилмагани ёки олди-сотди шартлари бажарилмагани ҳар доим ҳам фирибгарликни англатмайди. Бундай ҳолатга ҳуқуқий баҳо беришда шахс мулкни олаётган пайтдаёқ алдаш ёки ишончни суиистеъмол қилиш ниятида бўлган-бўлмагани аҳамиятлидир. Буни аниқлаш учун ҳужжатлар, ёзишмалар, пул ҳаракати ва бошқа далиллар ўрганилади.
Фирибгарлик учун жавобгарлик қонунда белгиланган. Жазо қилмишнинг ҳолатлари, зарар миқдори ва бошқа омилларга қараб фарқланади. Етказилган зарарнинг кейинчалик қопланиши эса қилмишга бериладиган ҳуқуқий баҳони ўз-ўзидан бекор қилмайди.
Фирибгарликдан сақланиш учун молиявий таклифларнинг қонунийлигини текшириш, пул билан боғлиқ келишувларни ҳужжатлаштириш, уй-жой ва ер ҳужжатларини синчиклаб ўрганиш зарур. Банк картаси маълумотлари ва СМС тасдиқлаш кодларини ҳеч кимга бермаслик, шубҳали ҳаволаларни очмаслик лозим. Алдов аломатлари сезилса, тегишли давлат ёки ҳуқуқни муҳофаза қилувчи органларга мурожаат қилиш керак.
Фирибгарлик инсонга моддий зарар етказиш билан бирга, одамлар ўртасидаги ишончга ҳам путур етказади. Унинг олдини олишда ҳуқуқий билим, молиявий ва рақамли саводхонлик ҳамда ҳар бир фуқаронинг ҳушёрлиги муҳим ўрин тутади.

Суннатилла САЙҚОНОВ,
Денов туман адлия бўлими бош маслаҳатчиси.

Previous post “O‘zgarish” mahallasida mahalla yettiligi faoliyati va fuqarolar murojaatlari o‘rganildi
Next post ЯНГИ ФАРМОНДА НИМАЛАРБЕЛГИЛАНДИ?

Добавить комментарий

Ваш адрес email не будет опубликован. Обязательные поля помечены *