Oilaviy qadriyatlar – barqaror jamiyat poydevori

Sevara Muradova,
Muxlisa Sobirjonova,
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti
Xorijiy til va adabiyoti quyi kurslar kafedrasi o‘qituvchilari.

Oilaviy qadriyatlar – bu insonning axloqiy mezonlari, hayotga munosabati, muomala madaniyati va ijtimoiy rollarini belgilab beruvchi muhim ijtimoiy institutdir. Oila nafaqat biologik ehtiyojlarni qondiruvchi tuzilma, balki ruhiy-ma’naviy barqarorlikni ta’minlovchi poydevor hisoblanadi. Har bir jamiyatning taraqqiyoti bevosita oilaning ahvoli va undagi qadriyatlarga bog‘liq.

Oilada shakllanadigan qadriyatlar – mas’uliyat, mehr-oqibat, sadoqat, halollik, o‘zaro hurmat – bolalikdan ongga singdiriladi va butun hayot davomida insonning xulq-atvoriga ta’sir ko‘rsatadi. Shu nuqtayi nazardan, oilaviy qadriyatlar – shaxsni shakllantiruvchi birlamchi muhitdir.

Ijtimoiy fanlar, xususan, sotsiologiya va pedagogika sohalarida olib borilgan tadqiqotlar oilaning ijtimoiy institut sifatida jamiyatdagi ijtimoiy barqarorlik, jinoyatchilikning oldini olish, yoshlarning ijtimoiylashuvi kabi ko‘plab muhim jarayonlarda hal qiluvchi o‘rin tutishini tasdiqlaydi.

Globallashuv va raqamli axborot texnologiyalarining jadal rivojlanishi, ommaviy madaniyatning salbiy ta’siri natijasida ayrim an’anaviy qadriyatlar zaiflashmoqda. Ayniqsa, g‘arbcha “individuallik” mafkurasi yosh avlod ongiga mustahkam singib borayotgan bir paytda jamoaviylik, ota-onaga hurmat, avlodlar uzviyligi kabi milliy qadriyatlar xavf ostida qolmoqda.

Oilaviy ajralishlar sonining ortib borishi, nikohga kech kirish, tug‘ilish ko‘rsatkichining kamayishi kabi holatlar ko‘plab mamlakatlarda jiddiy demografik va ijtimoiy muammolarni yuzaga keltirmoqda. Ayniqsa, urbanizatsiya jarayonlari natijasida avvalgi keng ko‘lamli (ko‘p avlodli) oilalarning qisqarishi, individual yashash tarzining afzallik deb qabul qilinishi ijtimoiy aloqalarning zaiflashuviga olib kelmoqda.

O‘zbek jamiyati qadimdan oilaviy qadriyatlarga tayanib kelgan. “Ota-onani e’zozlash”, “keksalarga hurmat”, “kichiklarga izzat” kabi tamoyillar xalqimiz ma’naviyatining asosi bo‘lib kelgan. Bugungi kunda bu qadriyatlarni saqlab qolish va rivojlantirish har qachongidan ham muhim. Maktabgacha ta’lim, umumiy o‘rta va oliy ta’lim muassasalarida ma’naviy-ma’rifiy ishlar orqali yosh avlodga milliy qadriyatlarni singdirish dolzarb vazifa bo‘lib qolmoqda.

Oilaviy qadriyatlar nafaqat jamiyatni barqarorlashtiradi, balki inson kapitalini rivojlantiradi. Barkamol shaxs – bu yetuk, bilimli, ma’naviy boy, mustaqil fikrlovchi inson. Bunday shaxsni shakllantirish esa, birinchi navbatda, oila muhiti va undagi qadriyatlar tizimiga bog‘liq. Ota-onaning bolaga bo‘lgan munosabati, mehr-muhabbat, tarbiya usullari – barchasi bolaning ruhiy va axloqiy rivojlanishida hal qiluvchi omillardir.

Oilaviy qadriyatlar jamiyatning ruhiy immunitetidir. Ular orqali shaxsiy mas’uliyat, insoniylik, sadoqat kabi fazilatlar avloddan avlodga o‘tadi. Globallashuv davrida milliy o‘zlikni saqlab qolish, jamiyatda ma’naviy muvozanatni ta’minlash uchun oilaviy qadriyatlarni mustahkamlash strategik vazifa bo‘lib qolmoqda. Shunday ekan, har bir fuqaro, har bir ota-ona, har bir pedagog bu yo‘lda o‘z hissasini qo‘shmog‘i zarur.

Previous post Milliy liboslarimiz – o‘zligimiz ko‘zgusi
Next post Kitob — qalb tarbiyachisi