Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. O‘zbek tili va adabiyot kafedrasi o‘qituvchisi Sattarova Dilnavoz.
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. Filologiya va tillarni o‘qitish o‘zbek tili yo‘nalish 3-bosqich talabalari Qayumova Rahima Berdiyeva Ruxshona
Bugungi kunda dunyo mislsiz darajada yaqinlashib bormoqda. Internet, zamonaviy axborot texnologiyalari, xalqaro hamkorlik va madaniy aloqalar tufayli turli xalqlar o‘rtasidagi masofa qisqarmoqda. Bu jarayon globallashuv deb ataladi. Globallashuv insoniyat taraqqiyoti uchun katta imkoniyatlar yaratishi bilan birga, milliy qadriyatlar, urf-odatlar va ayniqsa ona tilining saqlanishi masalasini ham dolzarb vazifaga aylantirmoqda.
Ona tili – millatning ruhi, uning tarixiy xotirasi va ma’naviy boyligidir. Har bir xalqning o‘zligini namoyon etuvchi eng muhim omillardan biri uning tilidir. Til orqali avloddan avlodga madaniyat, urf-odatlar, an’analar va ma’naviy meros yetkaziladi. Shu sababli ona tilini asrash va rivojlantirish har bir fuqaroning muqaddas burchidir.
Bugungi kunda dunyo miqyosida ayrim tillarning mavqei tobora kuchayib, xalqaro muloqot vositasiga aylanmoqda. Bu holat ba’zi kichik tillarning iste’moldan chiqib ketishiga sabab bo‘lmoqda. Mutaxassislarning fikricha, dunyodagi ko‘plab tillar yo‘qolib ketish xavfi ostida turibdi. Tilning yo‘qolishi esa faqat so‘zlarning unutilishi emas, balki bir xalqning madaniy xazinasi, tarixiy tajribasi va ma’naviy merosining yo‘qolishidir.
O‘zbek tili ham bugungi globallashuv sharoitida o‘z mavqeini mustahkamlab borishi zarur. Mustaqillik yillarida davlat tilining nufuzi sezilarli darajada oshdi. Ta’lim, ilm-fan, adabiyot, matbuot va davlat boshqaruvi sohalarida o‘zbek tilining qo‘llanish doirasi kengaydi. Biroq ayrim hollarda xorijiy so‘zlarni o‘rinsiz qo‘llash, ijtimoiy tarmoqlarda savodsiz yozish, lotin va kirill yozuvlarini aralashtirish kabi holatlar til madaniyatiga salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Ayniqsa, yoshlar orasida ona tiliga bo‘lgan e’tiborni kuchaytirish muhim vazifalardan biridir. Chunki kelajak avlod milliy qadriyatlarning asosiy davomchisidir. Maktab va oliy ta’lim muassasalarida tilga oid bilimlarni chuqur o‘rgatish, badiiy adabiyot mutolaasini keng targ‘ib qilish, til madaniyatiga bag‘ishlangan tadbirlarni muntazam tashkil etish bu borada samarali natijalar beradi. Yoshlar o‘z ona tilida ravon va savodli so‘zlasha olsalar, milliy o‘zlikni anglash hissi ham mustahkamlanadi.
Ommaviy axborot vositalari va internet resurslarining ham mas’uliyati katta. Televizion ko‘rsatuvlar, radio eshittirishlar, gazeta-jurnallar hamda internet nashrlarida adabiy til me’yorlariga qat’iy rioya etilishi lozim. Chunki ommaviy axborot vositalari jamiyatning til madaniyatini shakllantiruvchi muhim omillardan biridir. Til me’yorlariga amal qilinishi fuqarolarning savodxonligini oshirishga xizmat qiladi.
Globallashuvni ona tiliga tahdid sifatida emas, balki imkoniyat sifatida ham baholash mumkin. Zamonaviy texnologiyalar yordamida o‘zbek tilidagi elektron lug‘atlar, mobil ilovalar, ilmiy va badiiy adabiyotlar sonini ko‘paytirish mumkin. Internet tarmog‘ida sifatli o‘zbekcha kontent yaratish, ilmiy tadqiqotlar va dasturiy mahsulotlarni ona tilimizda rivojlantirish tilning taraqqiyotiga xizmat qiladi. Shuningdek, o‘zbek adabiyoti va madaniyatini dunyoga tanitishda ham zamonaviy axborot vositalari muhim ahamiyat kasb etadi.
Xulosa qilib aytganda, globallashuv davrida ona tilini asrash va rivojlantirish har birimizning fuqarolik burchimizdir. Ona tiliga hurmat – millatga hurmat demakdir. Tilini asragan xalq o‘zligini, tarixini va kelajagini asraydi. Shunday ekan, o‘zbek tilining sofligi, boyligi va nufuzini saqlash yo‘lida barchamiz birdek mas’uliyat bilan harakat qilishimiz zarur. Faqat shundagina ona tilimiz kelajak avlodlarga bebaho ma’naviy meros sifatida yetib boradi.