Raqamli olam va kitob mutolaasi.

Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. O‘zbek tili va adabiyot kafedrasi o‘qituvchisi: Nabiyeva Nodira

Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Filologiya fakulteti: o’zbek tili 3-bosqich talabalari Murotova Fazilat va Abdiqaxorova Aziza

Raqamli olam va kitob mutolaasi: raqobat yoki hamkorlik?

Bugungi shiddatli axborot asrida smartfonlar, planshetlar va cheksiz ijtimoiy tarmoqlar hayotimizning ajralmas qismiga aylandi. Ushbu raqamli inqilob fonida anʼanaviy kitobxonlik inqirozga yuz tutayotgani, gadjetlar mutolaani butunlay siqib chiqarayotgani haqidagi xavotirlar bot-bot quloqqa chalinmoqda. Ota-onalar farzandlarining qoʻlidan telefon tushmayotganidan, ustozlar esa yoshlarning uzun matnlarni oʻqishga hafsalasi yoʻqolib borayotganidan tashvishda. Xoʻsh, raqamli olam va kitob mutolaasi oʻzaro murosasiz raqibmi yoki yangi davr hamkorlari?

Raqobatmi yoki shunchaki transformatsiya?

Yuzaki qaraganda, texnologiya mutolaaning asosiy dushmandek koʻrinishi tabiiy. Bugungi yosh avlod virtual dunyoning qisqa va tezkor videolari, rang-barang oʻyinlari qurshovida ulgʻaymoqda. Biroq chuqurroq tahlil shuni koʻrsatadiki, muammo odamlarning kitob oʻqimay qoʻyganida emas, balki mutolaa shaklining oʻzgarganida.

Milliy statistika qoʻmitasi eʼlon qilgan soʻnggi rasmiy maʼlumotlarga koʻra, Oʻzbekistonda faoliyat yuritayotgan 15 mingga yaqin kutubxonalarning 12,8 milliondan ziyod foydalanuvchisi bor. Eng qizigʻi, ularning qariyb 46 foizini 15 yoshdan 24 yoshgacha boʻlgan oʻsmirlar va yoshlar tashkil etadi. Demak, yosh avlod kitobdan butunlay yuz oʻgirgani yoʻq. Ular shunchaki anʼanaviy qogʻoz sahifalardan tashqari, maʼlumotni raqamli formatda ham isteʼmol qilishmoqda.

Aslida, raqamli olam kitobxonlikni boʻgʻib qoʻymayapti, aksincha, unga yangi va kengroq imkoniyatlar eshigini ochmoqda. Buni quyidagi hayotiy misollarda koʻrish mumkin:

Cheksiz mobil kutubxonalar: Bugun bitta ixcham planshet yoki smartfonga butun bir milliy kutubxona xazinasini joylash mumkin. Joylashuvidan qatʼi nazar, chekka qishloqdagi yoshlar ham internet orqali jahon adabiyoti durdonalarini oson yuklab olmoqda.

Audiokitoblar inqilobi: Ish bilan band, vaqti tirband zamondoshlarimiz uchun raqamli audio platformalar ayni muddao boʻldi. Endi yoʻldagi tirbandlikda, jamoat transportida yoki kundalik yumushlar davomida ham sevimli asarlarni tinglash odat tusiga kirdi.

Ijtimoiy tarmoqlar – targʻibot quroli: Telegram guruhlari, YouTube va Instagram kabi platformalardagi kitobxonlar hamjamiyatlari bugun oʻziga xos intellektual trendlarni yaratmoqda. Birgina qiziqarli videorolik yoki kitobga yozilgan taqriz ortidan minglab yoshlar oʻsha asarni qidirib qolishmoqda.

Mamlakatimizda kitobxonlik madaniyatini davlat darajasida qoʻllab-quvvatlash maqsadida eʼlon qilingan “Milliy kitobxonlik harakati” dasturi ham aynan shu ikki dunyoni birlashtirishga qaratilgan. Raqamli roʻyxatga olish, onlayn bosqichlar va shaffof baholash tizimlari zamonaviy texnologiyalar yordamida amalga oshirilmoqda.

Xulosa oʻrnida aytish mumkinki, raqamli olam va anʼanaviy mutolaa oʻrtasida halokatli raqobat mavjud emas. Ular bir-birini inkor etuvchi kuchlar emas, aksincha, zamonaviy inson tafakkurini boyituvchi ikki muhim hamkor vositadir. Qogʻoz kitobning hidi, varoqlarining shitirlashi beradigan zavqni hech bir ekran bera olmasligi bor gap. Ammo raqamli olam taqdim etayotgan tezkorlik va qulaylikdan voz kechish ham asr sadosidan ortda qolish demakdir. Shakl oʻzgarsa-da, mutolaaning oliy mohiyati- maʼnaviy yuksalish va komillikka intilish oʻzgarmasdan qolaveradi. Muhimi, biz texnologiyadan toʻgʻri va oqilona foydalanib, uni farzandlarimiz va oʻzimiz uchun vaqt oʻgʻrisi emas, balki ilm va ziyo kalitiga aylantira olishimizda.

Previous post Mediata’lim -zamonaviy  ta’limning  yangi  ustuni
Next post O’zbek tilidagi modal so’zlarning lisoniy-nutqiy xususiyatlari.