Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.O’zbek tili va asabiyoti kafedrasi o’qituvchisi.Boymirzayev Akbarali
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. Filologiya fakulteti 3-bosqich talabalari Ergasheva Muxlisa va Gulmirzayeva Lobar
Mediata’lim (media savodxonligi ta’limi) — o‘quvchilarga ommaviy axborot vositalari, internet, ijtimoiy tarmoqlar va boshqa media manbalaridan to‘g‘ri foydalanish, axborotni tahlil qilish va baholash ko‘nikmalarini shakllantirishga qaratilgan ta’lim yo‘nalishidir.
Mediata’limning asosiy o‘rni.Axborot savodxonligini rivojlantiradi.
O‘quvchilar turli manbalardan olingan ma’lumotlarni tanqidiy tahlil qilishni o‘rganadilar.Haqiqiy va soxta axborotni ajrata olish ko‘nikmasi shakllanadi.
Tanqidiy fikrlashni rivojlantiradi. Har qanday xabar yoki materialni bir tomonlama qabul qilmasdan, uning manbasi va maqsadini baholashga o‘rgatadi.
Mustaqil fikr yuritish qobiliyatini kuchaytiradi. Raqamli xavfsizlikni ta’minlaydi
Internetdan xavfsiz foydalanish madaniyatini shakllantiradi.
Kiberxavfsizlik, shaxsiy ma’lumotlarni himoya qilish va onlayn etikaga oid bilimlarni beradi. Kommunikativ kompetensiyalarni rivojlantiradi
O‘quvchilar media mahsulotlarini yaratish, taqdim etish va ulashish ko‘nikmalariga ega bo‘ladilar.
Jamoa bilan ishlash va samarali muloqot qilish qobiliyatlari rivojlanadi.Fuqarolik pozitsiyasini shakllantiradi
Jamiyatdagi voqea-hodisalarni ongli ravishda baholashga yordam beradi. O‘quvchilarning ijtimoiy faolligi va mas’uliyatini oshiradi.
Ta’lim jarayonidagi ahamiyati.Darslarni zamonaviy va interaktiv tashkil etishga yordam beradi.O‘quvchilarning mustaqil izlanish faoliyatini rag‘batlantiradi.
Axborot-kommunikatsiya texnologiyalaridan samarali foydalanishni o‘rgatadi.
Hayot davomida o‘qib-o‘rganish kompetensiyasini rivojlantiradi.
Mediata’lim nima?
Mediata’lim (Media Literacy Education) — o’quvchilarga turli media vositalarini (televizor, internet, ijtimoiy tarmoqlar, gazeta, radio) to’g’ri idrok etish, tahlil qilish va tanqidiy baholash ko’nikmalarini beradigan ta’lim yo’nalishi. Bu shunchaki «internetdan foydalanishni o’rgatish» emas — balki axborot oqimida yo’l topa bilish, manipulyatsiyadan himoyalanish va mas’uliyatli raqamli fuqaro bo’lish san’atidir.
UNESCO ta’rifiga ko’ra, mediata’lim — «shaxsga turli shakllardagi media mahsulotlarini izlash, tahlil qilish, baholash va yaratish imkonini beruvchi bilim va ko’nikmalar majmuasi.»
Dunyo tajribasi: kimlar qanday qilmoqda?
Finlyandiya — mediata’limni boshlang’ich sinfdan boshlab o’qitadi. 1-sinfdan bolalarga reklama tahlili, xabar manbalarini tekshirish o’rgatiladi. Natijada Finlyandiya o’quvchilari «axborot savodxonligi» bo’yicha Yevropa reytingida doimo birinchi o’rinlarda turadi.
Kanada — 1987 yilda Ontario shtatida mediata’lim majburiy fan sifatida kiritilgan dunyo bo’yicha birinchi mintaqa bo’ldi. Hozir butun mamlakat bo’ylab o’rta maktab dasturlarida mustaqil fan sifatida o’qitiladi.
Estoniya — raqamli savodxonlik va mediata’lim dasturi tufayli «eng raqamli mamlakat» unvoniga sazovor bo’ldi. Maktab o’quvchilari 5-sinfdan boshlab fake news (soxta yangilik) ni aniqlash usullarini o’rganadi.
Rossiya va Ukraina — ikkala mamlakatda ham mediata’lim 2010-yillardan boshlab fan dasturlariga kiritilgan. Ukrainada ayniqsa axborot urushi sharoitida bu fan strategik ahamiyat kasb etdi.
O’zbekistonda mediata’lim: qayerdamiz?
O’zbekiston ta’lim tizimida mediata’limga oid alohida fan hali mavjud emas. Biroq so’nggi yillarda ijobiy o’zgarishlar kuzatilmoqda:
2021–2023 yillarda maktab dasturlariga «Informatika» fani doirasida internet xavfsizligi bo’limlari kiritildi.
Axborot texnologiyalari va kommunikatsiyalarini rivojlantirish vazirligi raqamli savodxonlik bo’yicha bir qator dasturlarni ishga tushirdi.
Ayrim xususiy maktablar va xalqaro loyihalar doirasida mediata’lim elementlari joriy etilmoqda.
Xulosa
Bugungi raqamli jamiyatda mediata’lim ta’lim dasturining muhim tarkibiy qismi hisoblanadi. U o‘quvchilarda media savodxonlik, tanqidiy fikrlash, axborot bilan ishlash madaniyati va raqamli xavfsizlik ko‘nikmalarini shakllantirib, ularni zamonaviy axborot makonida faol va mas’uliyatli shaxs sifatida tarbiyalashga xizmat qiladi.