Bugungi kunda dunyo mislsiz texnologik taraqqiyot davrini boshdan
kechirmoqda. Ayniqsa, sun’iy intellekt texnologiyalarining rivojlanishi inson hayotining deyarli barcha sohalariga kirib bordi. Ta’lim tizimi ham bundan chetda qolayotgani yo‘q. Endilikda o‘quvchilar va talabalar turli sun’iy intellekt dasturlari orqali ma’lumot izlaydi, matn yozadi, tarjima qiladi va hatto murakkab masalalarga yechim topmoqda. Bu esa “Sun’iy intellekt ta’lim uchun imkoniyatmi yoki xavf?” degan savolni kun tartibiga olib chiqmoqda.
Avvalo, sun’iy intellektning ta’limdagi imkoniyatlari juda katta ekanini tan olish kerak. U o‘quv jarayonini yengillashtiradi, vaqtni tejaydi va bilim olishni yanada qulaylashtiradi. Masalan, bugungi kunda talabalar xorijiy tillarni o‘rganishda sun’iy intellekt yordamida talaffuzni tekshirishi, matnlarni tarjima qilishi yoki individual mashqlar bajarishi mumkin. O‘qituvchilar esa dars ishlanmalari tayyorlash, testlar tuzish hamda yangi metodlarni izlashda zamonaviy texnologiyalardan samarali foydalanmoqda.
Shuningdek, sun’iy intellekt har bir o‘quvchining qobiliyati va ehtiyojiga mos individual ta’lim berish imkonini yaratadi. Bu esa ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi. Ayniqsa, chekka hududlarda yashovchi yoshlar uchun sifatli bilim manbalariga erkin kirish imkoniyati kengaymoqda. Birgina internet va zamonaviy dasturlar yordamida dunyoning eng nufuzli universitetlari materiallarini o‘rganish mumkin.
Biroq masalaning ikkinchi tomoni ham mavjud. Sun’iy intellektdan noto‘g‘ri foydalanish ayrim salbiy oqibatlarni ham keltirib chiqarishi mumkin. Eng katta xavflardan biri — talabalarning mustaqil fikrlashga bo‘lgan ehtiyojining kamayishidir. Ayrim yoshlar topshiriqlarni o‘zlari bajarish o‘rniga tayyor javoblardan foydalanishga odatlanmoqda. Bu esa ijodkorlik, tahliliy fikrlash va izlanish ko‘nikmalarining sustlashishiga olib kelishi mumkin.
Yana bir muhim masala — axborotning ishonchliligi. Sun’iy intellekt har doim ham to‘g‘ri yoki aniq ma’lumot bermasligi mumkin. Agar foydalanuvchi tanqidiy fikrlash ko‘nikmasiga ega bo‘lmasa, noto‘g‘ri ma’lumotni haqiqat deb qabul qilishi ehtimoli mavjud.
Shunday ekan, sun’iy intellektni ta’limdagi xavf sifatida emas, balki to‘g‘ri boshqarilishi kerak bo‘lgan vosita sifatida ko‘rish maqsadga muvofiqdir. Eng muhimi, texnologiya inson tafakkurining o‘rnini egallamasligi, aksincha uni rivojlantirishga xizmat qilishi kerak. O‘qituvchi esa har qanday zamonaviy texnologiya davrida ham tarbiya beruvchi, yo‘l ko‘rsatuvchi va bilimga yetaklovchi asosiy shaxs bo‘lib qoladi.
Xulosa qilib aytganda, sun’iy intellekt ta’lim uchun ham katta imkoniyat, ham ma’lum darajada xavf hisoblanadi. Uning qaysi tomoni ustun bo‘lishi esa undan qanday foydalanishimizga bog‘liq. Agar texnologiyadan ongli, me’yorida va maqsadli foydalansak, u ta’lim taraqqiyotining muhim omiliga aylanishi shubhasiz.
Xabibulloyeva Gulchehra
Xo‘shbaqova Nasiba
(DTPI, Xorijiy til va adabiyoti quyi kurslar o‘qituvchilari)