
Xusanova Salomat Xushbakovna,
Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti katta o‘qituvchisi.
Axborot texnologiyalaridan foydalanish — filologiya fanlarini o‘qitishning zamonaviy metodikasidagi dolzarb muammolardan biridir. Men rus tili va adabiyoti darslarida axborot texnologiyalaridan foydalanishni zarur deb hisoblayman. Bu esa amaliy ko‘nikmalarni takomillashtirish, mustaqil ishlarni samarali tashkil etish, o‘quv jarayonini individuallashtirish, rus tili va adabiyotiga bo‘lgan qiziqishni oshirish, talabalarning bilim faolligini rag‘batlantirish va dars jarayonini zamonaviylashtirishga xizmat qiladi.
Umumjahon kompyuterlashtirish sharoitida kompyuter texnikasidan foydalanish ta’lim jarayonining muhim va ajralmas qismiga aylangan. Endilikda talabalarning ehtiyojini faqatgina an’anaviy darsliklar yoki o‘qituvchi so‘zi orqali to‘liq qondirib bo‘lmaydi. Internet-resurslar adabiy bilimlarni chuqurlashtirish vositasi (ensiklopedik ma’lumotlar bazasi) sifatida, shuningdek, adabiy rivojlanishni ta’minlaydigan manba (loyihalar, veb-saytlar) sifatida adabiy asarlarni o‘rganishda keng imkoniyatlar yaratadi.
Axborot texnologiyalarini darsning barcha bosqichlarida qo‘llash mumkin:
- Yangi bilim va ko‘nikmalarni shakllantirish;
- Bilimlarni amaliyotda qo‘llash;
- O‘zlashtirilgan ma’lumotlarni umumlashtirish va tizimlashtirish;
- Bilim va ko‘nikmalarni nazorat qilish;
- Aralash (kombinatsiyalangan) shaklda foydalanish.
Rus tili va adabiyoti darslarining barcha bosqichlarida axborot texnologiyalaridan – mavzuga oid qo‘shimcha ma’lumot manbasi sifatida, mustaqil ta’lim va o‘zini-o‘zi rivojlantirish vositasi sifatida, hamda talabalarga yo‘naltirilgan yondashuvni ta’minlash vositasi sifatida – foydalanish mumkin. Masalan, taqdimotlar va testlardan foydalanish bular jumlasidandir.
Men darslarda multimedia proyektori, kompyuter dasturlari va turli taqdimotlardan faol foydalanaman. AKTdan foydalanish quyidagi afzalliklarni beradi:
- mustaqil bilim olish qobiliyatini rivojlantiradi;
- ijodiy salohiyatni ochadi;
- bilimlardagi bo‘shliqlarni to‘ldirishga va o‘zlashtirishi sust bo‘lgan talabalarga yordam beradi;
- talabalar shaxsiy xususiyatlari va ehtiyojlarini hisobga olish imkonini yaratadi.
Kompyuter vositalari, ayniqsa vizual va kinestetik idrok kanallarini ishga solgan holda, ko‘plab dars tarkibiy qismlarini o‘quvchilar uchun tushunarli qiladi. Slayd, taqdimot yoki videotaqdimot kabi multimedia vositalari katta ommaviylikka ega. Chunki ular uzoq vaqt davomida e’tiborni ushlab turishga yordam beradi hamda bir nechta sezgi organlariga bir vaqtda ta’sir ko‘rsatadi. Talabalar o‘zlariga qulay faoliyat turini (o‘rganish, o‘qitish, nazorat) va ish sur’atini mustaqil tanlay oladi. Multimedia darsliklari yordamida mustaqil ishlarni tashkil qilish samaradorligi ortadi, taqdimotlar esa amaliy mashg‘ulotlarni yanada jozibador qiladi.
Men darsning quyidagi bosqichlarida o‘zim yaratgan taqdimotlardan foydalanaman:
- dars maqsadini belgilash va mavzuni yoritish bosqichida;
- lug‘at ishlarini tashkil qilishda;
- yangi materialni o‘zlashtirishda;
- bilimlarni mustahkamlashda;
- bilim va ko‘nikmalarni nazorat qilishda.
Xulosa
Bugungi kunda har bir o‘qituvchi o‘z darslarini nafaqat samarali, balki talabalar bilan jonli, hissiyotli va interaktiv muloqotga boy tarzda olib borishni orzu qiladi. Rus tili va adabiyoti darslarida zamonaviy texnologiyalardan foydalanish talabalarga so‘zni his qilish, uning mohiyatini tushunish va ijodiy fikrlash ko‘nikmalarini rivojlantirish imkonini beradi. Bu, o‘z navbatida, ularning dunyoqarashini kengaytiradi, mustaqil fikrlovchi, axloqli va faol shaxs sifatida shakllanishiga xizmat qiladi.
Biroq, zamonaviy texnologiyalardan foydalanishda me’yorni unutmaslik lozim. Dars yuklamasining haddan tashqari ko‘paytirilishi salbiy oqibatlarga olib kelishi mumkin. Shuning uchun ta’lim jarayonida asosiy kompetensiyalarni shakllantirishga tizimli yondashuv asosida yondashish zarur.