{"id":968,"date":"2026-06-14T11:48:47","date_gmt":"2026-06-14T08:48:47","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=968"},"modified":"2026-06-14T11:49:41","modified_gmt":"2026-06-14T08:49:41","slug":"shukur-xolmirzayev-hikoyalarida-milliylik-va-milliy-koloritning-badiiy-inikosi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=968","title":{"rendered":"SHUKUR XOLMIRZAYEV HIKOYALARIDA MILLIYLIK VA MILLIY KOLORITNING BADIIY IN&#8217;IKOSI"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Muallif:<\/strong> Mamaraximova Diyora (Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti 4-bosqich talabasi)<br><strong>Email:<\/strong> <a href=\"mailto:dmamaraximova5@gmail.com\">dmamaraximova5@gmail.com<\/a><br><strong>Ilmiy rahbar:<\/strong> Z. Suvonov \u2014 Filologiya fanlar Doktori, Professori<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Annotatsiya<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbu maqolada taniqli o&#8217;zbek adibi Shukur Xolmirzayev hikoyanavisligida milliy kolorit va milliy o&#8217;zlik masalalari tadqiq etilgan. Yozuvchining &#171;Bodom qishda gulladi&#187;, &#171;O&#8217;n ikkilar&#187;, &#171;To&#8217;lqinlar&#187;, &#171;Qil ko&#8217;prik&#187; kabi hikoya va qissalari misolida o&#8217;zbek milliy xarakteri, qishloq odamlarining dunyoqarashi, tabiati hamda milliy ruhiyatning badiiy in&#8217;ikosi tahlilga tortilgan. Maqolada milliy kolorit shunchaki etnografik vosita emas, balki qahramonlarning ichki ma&#8217;naviy olami \u2014 g&#8217;ururi, vijdoni va axloqiy prinsiplari sifatida baholangan. Shuningdek, yozuvchi uslubining o&#8217;ziga xosligi Abdulla Qodiriy an&#8217;analari bilan qiyosiy tarzda o&#8217;rganilgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kalit so&#8217;zlar:<\/strong> Shukur Xolmirzayev, milliy kolorit, milliy xarakter, badiiy tasvir, o&#8217;zbek nasri, lisoniy shaxs, ichki milliy o&#8217;zlik, antropotsentrizm.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Kirish<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Badiiy adabiyotda milliy kolorit kategoriyasi ijodkorning dunyoni anglash va uni tasvirlash mahoratini belgilovchi eng muhim mezonlardan biridir. Har bir millatning o&#8217;ziga xos turmush tarzi, ruhiyati, tabiati va tafakkur tarzi badiiy matnda lisoniy va estetik vositalar orqali reallashadi. Zamonaviy o&#8217;zbek nasrida realizm maktabining yirik vakili Shukur Xolmirzayev ijodi o&#8217;zining milliy ruhi, xarakterlar psixologiyasining originalligi va milliy muhit dialektikasini teran ochib bergani bilan ajralib turadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Adib ijodida Surxondaryo vohasining o&#8217;ziga xos tabiati, tog&#8217; odamlarining fe&#8217;l-atvori, mag&#8217;rurligi va toptalishga toqat qilolmaydigan tabiati yetakchi o&#8217;rin tutadi. Ushbu maqolaning maqsadi Shukur Xolmirzayev hikoyalarida milliy koloritning shunchaki dekorativ yoki etnografik detal emas, balki qahramonning ichki ma&#8217;naviy-ruhiy qatlamini belgilovchi &#171;ichki milliy o&#8217;zlik&#187; sifatidagi funksiyasini ochib berishdan iborat.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">1. Milliy Kolorit Kategoriyasining Nazariy-Estetik Asoslari<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Adabiyotshunoslikda milliy kolorit tushunchasi asarning milliy o&#8217;ziga xosligini, uning muayyan bir xalq hayoti, tabiati, madaniyati va tili bilan bog&#8217;liqligini ifodalovchi estetik kategoriya sifatida talqin etiladi. Agar Abdulla Qodiriy o&#8217;z asarlarida o&#8217;zbekona oilaviy munosabatlar, shahar va qishloq hayotining madaniy-etnik manzarasini klassik realizm asosida yaratgan bo&#8217;lsa, Shukur Xolmirzayev XX asrning ikkinchi yarmi o&#8217;zbek nasriga sub&#8217;ektiv va psixologik realizm elementlarini olib kirdi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shukur Xolmirzayev ijodiy uslubida milliy an&#8217;analar va zamonaviylik uyg&#8217;unligi ko&#8217;zga tashlanadi. U milliy koloritni qahramonlar kiygan kiyim yoki iste&#8217;mol qilgan taom nomlari bilan emas, balki ichki lisoniy va ruhiy shaxs konsepsiyasi orqali shakllantirdi. Yozuvchi qahramonlarining nutq tabiati, ularning tabiat hodisalariga munosabati va ichki g&#8217;ururi \u2014 o&#8217;zbekona milliy xarakterning mag&#8217;zini tashkil etadi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">2. Shukur Xolmirzayev Hikoyalarida Milliy Xarakterning Badiiy Modeli<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shukur Xolmirzayev hikoyalarida tabiat va inson bir-biridan ajralmas yaxlitlikni tashkil qiladi. Yozuvchi asarlarida Boysun tog&#8217;lari, archazorlar, toshloq yo&#8217;llar shunchaki fon emas, balki qahramonlar xarakterini shakllantiruvchi faol kuchdir. Masalan, &#171;Bodom qishda gulladi&#187; hikoyasida tabiatdagi noodatiy anomaliya \u2014 ya&#8217;ni qishda bodomning gullashi \u2014 inson hayotidagi va uning ruhiyatidagi kutilmagan o&#8217;zgarishlar hamda ichki kechinmalar bilan parallel ravishda tasvirlanadi. Tog&#8217; qishlog&#8217;i odamlarining tabiati ham xuddi shu tog&#8217;lar kabi qattiq, ammo bag&#8217;ri kengdir. Adib qishloq manzaralarini chizganda o&#8217;zbekona fe&#8217;l-atvordagi soddalik va samimiylikni voha tabiati koloriti bilan uyg&#8217;unlashtiradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shukur Xolmirzayev qahramonlarida o&#8217;zbekona dunyoqarash va axloqiy qadriyatlar tizimi o&#8217;ziga xos ijtimoiy qonuniyatlar asosida yashaydi. &#171;O&#8217;n ikkilar&#187; va &#171;To&#8217;lqinlar&#187; hikoyalarida yozuvchi inson qadr-qimmati, yigitlik g&#8217;ururi va vijdon masalasini o&#8217;rtaga tashlaydi. Shukur Xolmirzayev hikoyalaridagi o&#8217;zbek yigiti \u2014 o&#8217;z so&#8217;ziga sodiq, nomusini hamma narsadan ustun qo&#8217;yadigan, ammo shu bilan birga ichki ziddiyatlardan xoli bo&#8217;lmagan murakkab shaxsdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Adib qahramonlari har qanday qiyinchilikda ham o&#8217;zligini, o&#8217;zbekona andishasini va iymonini saqlab qolishga intiladi. Bu jihatdan uning qahramonlari Abdulla Qodiriyning &#171;O&#8217;tkan kunlar&#187;idagi Otabekning an&#8217;anaviy sharqona g&#8217;ururini o&#8217;ziga xos tarzda, XX asr ikkinchi yarmi qishloq muhiti sharoitida davom ettiradi. Biroq Xolmirzayev personajlari romantikadan yiroq bo&#8217;lib, ular ancha real va hayotiydir.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">3. An&#8217;ana va Zamonaviylik To&#8217;qnashuvining Estetik Tahlili<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yozuvchi hikoyalarida milliy kolorit o&#8217;zaro ziddiyatlar to&#8217;qnashuvida yanada yorqinroq namoyon bo&#8217;ladi. &#171;Qil ko&#8217;prik&#187; qissasi va unga hamohang hikoyalarda qishloqning an&#8217;anaviy hayot tarzi bilan shahardan kirib kelayotgan zamonaviy, ba&#8217;zan milliy ildizlarga zid bo&#8217;lgan o&#8217;zgarishlar o&#8217;rtasidagi to&#8217;qnashuv dinamik tahlil qilinadi. Har bir asarda milliy kolorit o&#8217;ziga xos badiiy usul va konsepsiyaga tayanadi. &#171;Bodom qishda gulladi&#187; hikoyasida tabiat va inson ruhiyati parallelizmi orqali inson ichki dunyosining go&#8217;zalligi va milliy andisha ko&#8217;rsatilgan bo&#8217;lsa, &#171;O&#8217;n ikkilar&#187; asarida psixologik realizm va xarakterlar kurashi vositasida o&#8217;zbek yigitining g&#8217;ururi va ijtimoiy adolat g&#8217;oyasi ilgari suriladi. &#171;Qil ko&#8217;prik&#187; asarida esa dialektik qarama-qarshilik va ramziylik yetakchilik qilib, milliy an&#8217;analar va zamonaviy evrilishlar to&#8217;qnashuvi aks etadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&#171;Qil ko&#8217;prik&#187; ramzi o&#8217;zbekona qadriyatlar va begonalashuv o&#8217;rtasidagi nozik chegarani ifodalaydi. Yozuvchi inson va milliy muhit dialektikasini tadqiq etar ekan, milliy muhitdan uzilgan inson ma&#8217;naviy inqirozga mahkum bo&#8217;lishini badiiy jihatdan isbotlaydi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Xulosa<\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shukur Xolmirzayev hikoyachiligida milliy koloritning badiiy in&#8217;ikosi o&#8217;ziga xos xususiyatlar bilan xarakterlanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Birinchidan, adib etnografizmdan psixologizmga o&#8217;tib, milliy koloritni yuzaki tashqi belgilarda emas, balki qahramonlarning ichki ruhiy olamida \u2014 ya&#8217;ni g&#8217;urur, vijdon va andisha kabi tushunchalarda \u2014 ko&#8217;rsatadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ikkinchidan, asarlardagi tabiat va inson yaxlitligi, xususan voha va tog&#8217; manzaralari, qahramonlarning o&#8217;zbekona, qaysar va ayni paytda bag&#8217;rikeng xarakterini ochishga xizmat qiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Uchinchidan, Xolmirzayev o&#8217;zbek nasrida Abdulla Qodiriy asos solgan milliy xarakter yaratish an&#8217;anasini yangi ijtimoiy-psixologik pafos bilan boyitdi va uni realistik asosda modernizatsiya qildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yozuvchining &#171;Bodom qishda gulladi&#187;, &#171;O&#8217;n ikkilar&#187; kabi durdona asarlari bugungi kunda ham o&#8217;zbek milliy o&#8217;zligini, millat mentalitetining eng nozik qirralarini anglashda asosiy manbalardan biri bo&#8217;lib xizmat qilmoqda.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Muallif: Mamaraximova Diyora (Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti 4-bosqich talabasi)Email: dmamaraximova5@gmail.comIlmiy rahbar: Z. Suvonov \u2014 Filologiya fanlar Doktori, Professori Annotatsiya Ushbu maqolada taniqli o&#8217;zbek adibi Shukur Xolmirzayev hikoyanavisligida milliy kolorit va milliy o&#8217;zlik masalalari tadqiq etilgan. Yozuvchining &#171;Bodom qishda gulladi&#187;, &#171;O&#8217;n ikkilar&#187;, &#171;To&#8217;lqinlar&#187;, &#171;Qil ko&#8217;prik&#187; kabi hikoya va qissalari misolida <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=968\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-968","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/968","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=968"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/968\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":970,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/968\/revisions\/970"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=968"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=968"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=968"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}