{"id":948,"date":"2026-06-08T00:31:35","date_gmt":"2026-06-07T21:31:35","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=948"},"modified":"2026-06-08T00:31:36","modified_gmt":"2026-06-07T21:31:36","slug":"togay-murod-qissalarida-antroponimlarning-antroposentrik-talqini","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=948","title":{"rendered":"Tog\u2018ay Murod qissalarida antroponimlarning antroposentrik talqini"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. O\u02bbzbek tili va adabiyoti kafedrasi o\u02bbqituvchisi Eshmirzayev Bahodir.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. Filologiya fakulteti 4-bosqich 404-guruh talabasi Choriyev Muhammadali.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Annotatsiya:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Mazkur maqolada o\u2018zbek adabiyotining yirik namoyandasi Tog\u2018ay Murod qissalarida uchraydigan antroponimlarning antroposentrik xususiyatlari tahlil qilinadi. Asar qahramonlarining ismlari, laqablari va nomlash usullari lingvistik hamda pragmatik jihatdan o\u2018rganilib, ularning badiiy matndagi vazifalari yoritiladi. Antroponimlarning milliy mentalitet, etnomadaniy qarashlar va qahramon xarakterini ifodalashdagi o\u2018rni ochib beriladi. Tadqiqot natijasida Tog\u2018ay Murod qissalaridagi antroponimlar nafaqat nomlash vositasi, balki inson omili bilan uzviy bog\u2018liq bo\u2018lgan muhim lingvomadaniy birliklar ekanligi aniqlanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kalit so\u2018zlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Anyroponim, antroposentrizm, onomastika, lingvopragmatika, lingvomadaniyat, badiiy matn, Tog\u2018ay Murod, qahramon nutqi, nomlash, etnomadaniyat.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kirish.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Zamonaviy tilshunoslikda antroposentrik paradigma tilni inson faoliyati va tafakkuri bilan bog\u2018liq holda o\u2018rganishga asoslanadi. Ushbu yondashuvga ko\u2018ra, til birliklari insonning dunyoqarashi, madaniyati va ijtimoiy tajribasini aks ettiradi. Shu nuqtayi nazardan, badiiy asarlardagi antroponimlarni o\u2018rganish muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi. Tog\u2018ay Murod ijodi o\u2018zbek xalqining milliy ruhiyati, urf-odatlari va qadriyatlarini yuksak badiiy mahorat bilan aks ettirganligi bilan ajralib turadi. Yozuvchining qissalarida qo\u2018llangan antroponimlar qahramonlarning ijtimoiy mavqei, xarakteri, ruhiy olami va milliy mansubligini ifodalovchi muhim vosita sifatida namoyon bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Asosiy qism.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Antroponimlarning antroposentrik mohiyati. <\/strong>Antroponimlar kishilarning atoqli otlari bo\u2018lib, ular muayyan xalqning tarixiy, madaniy va ijtimoiy tajribasini o\u2018zida mujassamlashtiradi. Antroposentrik yondashuvda antroponimlar inson omili bilan bog\u2018liq holda talqin qilinadi. Bunda ismning ma\u2019nosi, qo\u2018llanish muhiti, kommunikativ vazifasi va madaniy yuklamasi alohida ahamiyat kasb etadi. Tog\u2018ay Murod asarlarida uchraydigan nomlar xalqning an\u2019anaviy nomlash madaniyatini aks ettiradi. Muallif qahramonlarga ism tanlash orqali ularning xarakterini oldindan belgilaydi hamda kitobxon ongida muayyan assotsiatsiyalar uyg\u2018otadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Qahramon ismlarining lingvomadaniy xususiyatlari. <\/strong>Yozuvchi qissalarida qo\u2018llangan antroponimlar milliy qadriyatlar bilan chambarchas bog\u2018langan. Ismlarning aksariyati o\u2018zbek xalqining tarixiy va diniy qarashlarini ifodalaydi. Bunday nomlar qahramonning etnik mansubligi va ma\u2019naviy qiyofasini belgilashga xizmat qiladi. Masalan, qahramonlarga berilgan an\u2019anaviy ismlar ularning xalqchil ruhini, mehnatsevarligini va milliy qadriyatlarga sodiqligini ifodalasa, ayrim laqab va murojaat shakllari qahramonlar o\u2018rtasidagi ijtimoiy munosabatlarni ko\u2018rsatadi. Shu jihatdan antroponimlar badiiy matnda pragmatik yuklama kasb etadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Antroponimlarning badiiy-estetik vazifasi. <\/strong>Tog\u2018ay Murod qissalarida antroponimlar quyidagi vazifalarni bajaradi:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 Qahramon xarakterini ochib beradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 Milliy koloritni yaratadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 Davr va muhitni tasvirlashga xizmat qiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 Muallifning estetik niyatini ifodalaydi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u2022 Kitobxon tasavvurida qahramon obrazini shakllantiradi. Yozuvchi qahramon nomlarini tanlashda ularning semantik imkoniyatlaridan mahorat bilan foydalanadi. Natijada har bir ism badiiy detal darajasiga ko\u2018tariladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Antroponimlarning pragmatik xususiyatlari. <\/strong>Badiiy matnda antroponimlar faqat nomlash vazifasini emas, balki kommunikativ va pragmatik vazifalarni ham bajaradi. Qahramonlarning bir-biriga murojaat qilish usullari, laqablar, erkalash va hurmat shakllari milliy nutq madaniyatining o\u2018ziga xos jihatlarini namoyon etadi. Bu esa asarda inson omilining ustuvorligini ko\u2018rsatadi. Antroposentrik tahlil natijasida Tog\u2018ay Murod qissalaridagi antroponimlar qahramonlarning individual va ijtimoiy xususiyatlarini ifodalovchi muhim lingvistik vosita ekanligi namoyon bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Xulosa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tog\u2018ay Murod qissalaridagi antroponimlar antroposentrik tilshunoslik nuqtayi nazaridan muhim tadqiqot obyektlaridan biri hisoblanadi. Ular qahramonlarning milliy-madaniy qiyofasini yaratish, xarakterini ochish hamda badiiy matnning estetik ta\u2019sirchanligini oshirishda muhim rol o\u2018ynaydi. Yozuvchi tomonidan qo\u2018llangan antroponimlar xalqning etnomadaniy qadriyatlarini aks ettirib, inson omili bilan uzviy bog\u2018langan lingvomadaniy birliklar sifatida namoyon bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Foydalanilgan adabiyotlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1 Begmatov E. O\u2018zbek ismlari ma\u2019nosi. \u2013 Toshkent: O\u2018zbekiston, 2010.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Begmatov E. O\u2018zbek onomastikasi. \u2013 Toshkent: Fan, 2013.<\/li>\n\n\n\n<li>Nurmonov A. Lingvistik tadqiqot metodologiyasi. \u2013 Toshkent: Akademnashr, 2011.<\/li>\n\n\n\n<li>Mahmudov N. Til va madaniyat. \u2013 Toshkent: Ma\u2019naviyat, 2017.<\/li>\n\n\n\n<li>Tog\u2018ay Murod. Ot kishnagan oqshom. \u2013 Toshkent: Sharq, 2018.<\/li>\n\n\n\n<li>Tog\u2018ay Murod. Yulduzlar mangu yonadi. \u2013 Toshkent: Sharq, 2019.<\/li>\n\n\n\n<li>Tog\u2018ay Murod. Oydinda yurgan odamlar. \u2013 Toshkent: Sharq, 2019.<\/li>\n\n\n\n<li>Safarov Sh. Pragmalingvistika. \u2013 Toshkent: O\u2018zbekiston Milliy Ensiklopediyasi, 2008.<\/li>\n\n\n\n<li>Hakimov M. O\u2018zbek tilida matn pragmatikasi. \u2013 Toshkent: Fan, 2013.<\/li>\n\n\n\n<li>Yo\u2018ldoshev B. Badiiy matn lingvopoetikasi. \u2013 Toshkent: Fan, 2008.<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. O\u02bbzbek tili va adabiyoti kafedrasi o\u02bbqituvchisi Eshmirzayev Bahodir. Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti. Filologiya fakulteti 4-bosqich 404-guruh talabasi Choriyev Muhammadali. Annotatsiya: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Mazkur maqolada o\u2018zbek adabiyotining yirik namoyandasi Tog\u2018ay Murod qissalarida uchraydigan antroponimlarning antroposentrik xususiyatlari tahlil qilinadi. Asar qahramonlarining ismlari, laqablari va nomlash usullari lingvistik <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=948\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-948","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/948","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=948"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/948\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":949,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/948\/revisions\/949"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=948"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=948"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=948"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}