{"id":942,"date":"2026-06-06T14:19:54","date_gmt":"2026-06-06T11:19:54","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=942"},"modified":"2026-06-06T14:19:54","modified_gmt":"2026-06-06T11:19:54","slug":"ozbek-tilida-taom-nomlari-yasalishining-lingvistik-asoslari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=942","title":{"rendered":"O\u2018zbek tilida taom nomlari yasalishining lingvistik asoslari"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.O&#8217;zbek tili va adabiyot kafedrasi o&#8217;qtuvchisi Ro&#8217;ziyev Qahramon.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Denov tadbirkorlik va pedagogika institutu.Filologiya fakulteti.4- bosqich talabasi Abduxalilova Robiyaxon.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Annotatsiya:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Mazkur maqolada o\u2018zbek tilidagi taom nomlarining yasalish xususiyatlari lingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Taom nomlarining shakllanishida morfologik, leksik-semantik va sintaktik usullarning o\u2018rni yoritiladi. Shuningdek, milliy taom nomlarining etimologiyasi, ularning xalqning madaniyati, turmush tarzi va tarixiy taraqqiyoti bilan bog\u2018liqligi tahlil qilinadi. Tadqiqot natijasida taom nomlari o\u2018zbek xalqining milliy tafakkuri va lingvomadaniy qarashlarini aks ettiruvchi muhim til birliklari ekanligi aniqlanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kalit so\u2018zlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Taom nomlari, nominatsiya, leksika, semantika, morfologiya, so\u2018z yasalishi, lingvokulturologiya, milliy madaniyat, o\u2018zbek tili, etimologiya.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kirish.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Har bir xalqning milliy madaniyati, urf-odatlari va turmush tarzi uning tilida o\u2018z aksini topadi. Tilning leksik qatlamida xalqning kundalik hayoti bilan bog\u2018liq tushunchalar muhim o\u2018rin egallaydi. Ana shunday qatlamlardan biri taom nomlari hisoblanadi. O\u2018zbek xalqi qadimdan boy oshxona madaniyatiga ega bo\u2018lib, bu holat tilda ko\u2018plab taom nomlarining shakllanishiga sabab bo\u2018lgan. Taom nomlari nafaqat oziq-ovqat mahsulotlarini ifodalovchi birliklar, balki xalqning tarixiy tajribasi, milliy qadriyatlari va madaniy xotirasini saqlovchi lingvistik vositalar hamdir. Shu sababli ularning yasalish mexanizmlarini o\u2018rganish tilshunoslikning dolzarb masalalaridan biri hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Taom nomlarining nominativ xususiyatlari.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Tilshunoslikda nominatsiya voqelikdagi predmet va hodisalarga nom berish jarayoni sifatida talqin qilinadi. Taom nomlari ham nominativ birliklar bo\u2018lib, ular tayyorlanish usuli, tarkibi, shakli, rangi yoki iste\u2019mol qilinish xususiyatiga ko\u2018ra nomlanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Masalan:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Osh \u2013 pishirish jarayoni bilan bog\u2018liq nom;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Qovurma \u2013 qovurish usuli asosida yuzaga kelgan;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Dimlama \u2013 dimlash usuli asosida nomlangan;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Kabob \u2013 olovda pishiriladigan taom nomi;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Manti \u2013 tarixiy o\u2018zlashma birlik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunday nomlar taomning asosiy belgisini ifodalashi bilan xarakterlanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Taom nomlarining morfologik yasalishi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp; O\u2018zbek tilida taom nomlari affiksatsiya orqali ham hosil qilinadi. Bunda fe\u2019l negizlariga turli qo\u2018shimchalar qo\u2018shilib yangi nomlar yuzaga keladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Misollar:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Qovur + ma \u2192 qovurma<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Dimla + ma \u2192 dimlama<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Qaynat + ma \u2192 qaynatma<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Suz + ma \u2192 suzma<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Bos + ma \u2192 bosma<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201c-ma\u201d qo\u2018shimchasi taom nomlari hosil qilishda eng faol vositalardan biri hisoblanadi. Ushbu model orqali tayyorlash usuliga asoslangan ko\u2018plab nomlar yuzaga kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Taom nomlarining sintaktik usulda yasalishi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp; O\u2018zbek tilida ko\u2018plab taom nomlari birikma shaklida hosil bo\u2018ladi. Bunday birliklar sintaktik nominatsiya mahsuli hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Misollar:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Mastava sho\u2018rva<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Tovuq kabob<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Go\u2018shtli somsa<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Qatiqli osh<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Moshxo\u2018rda<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunday nomlarda taomning tarkibi yoki asosiy komponenti ifodalanadi. Natijada nomning ma\u2019nosi aniq va tushunarli bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Taom nomlarining leksik-semantik xususiyatlari.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Taom nomlari ma\u2019no taraqqiyoti natijasida ham yuzaga keladi. Ayrim nomlar dastlab boshqa ma\u2019noni ifodalagan bo\u2018lsa, keyinchalik taom nomiga aylangan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Masalan:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Halim<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Norin<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Chalop<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Sumalak<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu nomlar xalqning tarixiy-madaniy tajribasi bilan chambarchas bog\u2018liq bo\u2018lib, ularning ma\u2019nosida milliy mentalitet aks etadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Taom nomlarining etimologik manbalari.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2018zbek tilidagi taom nomlari turli manbalardan shakllangan:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Turkcha qatlam.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Osh<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Qatiq<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Suzma<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Qovurma<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Fors-tojik tilidan kirgan birliklar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Palov<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Kabob<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Sharbat<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Arab tilidan kirgan birliklar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Halim<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Mo\u2018g\u2018ul va boshqa tillardan o\u2018zlashgan birliklar.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Manti<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu holat o\u2018zbek xalqi tarixida turli xalqlar bilan madaniy aloqalarning mavjud bo\u2018lganligini ko\u2018rsatadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Taom nomlarining lingvomadaniy xususiyatlari.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp; Taom nomlari xalqning milliy madaniyati bilan uzviy bog\u2018liqdir. Ayniqsa, ayrim taomlar marosimlar va bayramlarning ajralmas qismi hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Masalan:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Sumalak \u2013 Navro\u2018z bayramining ramzi;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Osh \u2013 to\u2018y va marosimlarning asosiy taomi;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Halim \u2013 qishki marosimlar bilan bog\u2018liq;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">* Norin \u2013 mehmondo\u2018stlik belgisi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shuning uchun taom nomlari nafaqat lingvistik, balki madaniy birlik sifatida ham muhim ahamiyatga ega.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;Xulosa.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp; O\u2018zbek tilidagi taom nomlari xalqning tarixiy taraqqiyoti, madaniyati va milliy tafakkuri bilan chambarchas bog\u2018liq holda shakllangan. Ular morfologik, sintaktik va leksik-semantik usullar orqali yasaladi. Taom nomlari tilning nominativ imkoniyatlarini namoyon etish bilan birga, xalqning lingvomadaniy dunyoqarashini ham aks ettiradi. Shu jihatdan taom nomlarini o\u2018rganish o\u2018zbek tilshunosligi va lingvokulturologiyasi uchun muhim ilmiy ahamiyat kasb etadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>&nbsp;Foydalanilgan adabiyotlar:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1. Hojiyev A. O\u2018zbek tili leksikologiyasi. \u2013 Toshkent: O\u2018qituvchi, 1996.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2. Nurmonov A., Mahmudov N. O\u2018zbek tilining nazariy grammatikasi. \u2013 Toshkent: O\u2018qituvchi, 2001.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3. Mengliyev B. Hozirgi o\u2018zbek tili. \u2013 Toshkent: Tafakkur, 2018.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">4. Mahmudov N. Til va madaniyat. \u2013 Toshkent: Ma\u2019naviyat, 2013.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">5. Rahmatullayev Sh. O\u2018zbek tilining etimologik lug\u2018ati. \u2013 Toshkent: Universitet, 2000.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">6. Begmatov E. O\u2018zbek tili leksikasi taraqqiyoti. \u2013 Toshkent: Fan, 1985.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">7. Mirzayev T. O\u2018zbek xalq madaniyati va til. \u2013 Toshkent: Fan, 2008.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">8. O\u2018zbek tilining izohli lug\u2018ati. 5 jildlik. \u2013 Toshkent: O\u2018zbekiston milliy ensiklopediyasi, 2020.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti.O&#8217;zbek tili va adabiyot kafedrasi o&#8217;qtuvchisi Ro&#8217;ziyev Qahramon. Denov tadbirkorlik va pedagogika institutu.Filologiya fakulteti.4- bosqich talabasi Abduxalilova Robiyaxon. Annotatsiya: &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Mazkur maqolada o\u2018zbek tilidagi taom nomlarining yasalish xususiyatlari lingvistik jihatdan tahlil qilinadi. Taom nomlarining shakllanishida morfologik, leksik-semantik va sintaktik usullarning o\u2018rni yoritiladi. Shuningdek, milliy taom nomlarining <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=942\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-942","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/942","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=942"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/942\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":943,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/942\/revisions\/943"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=942"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=942"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=942"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}