{"id":791,"date":"2026-05-06T08:13:03","date_gmt":"2026-05-06T05:13:03","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=791"},"modified":"2026-05-06T08:13:04","modified_gmt":"2026-05-06T05:13:04","slug":"kasbiy-nutqni-shakllantirishda-umumiy-psixologiyaning-orni-va-ahamiyati","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=791","title":{"rendered":"KASBIY NUTQNI SHAKLLANTIRISHDA UMUMIY PSIXOLOGIYANING O\u2018RNI VA AHAMIYATI\u00a0"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>XOLMATOVA RAYHON, O&#8217;ROLOVA IRODA<\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, <\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Filologiya fakulteti, 113-O&#8217;TA-25 guruh talabalari<\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200b\u200bAnnotatsiya: Ushbu maqolada bo\u2018lajak mutaxassislarning kasbiy nutq madaniyatini shakllantirishda umumiy psixologiya fanining fundamental o\u2018rni tahlil qilinadi. Nutq jarayonining psixologik mexanizmlari, muloqotda lisoniy va psixologik omillarning uyg\u2018unligi hamda kasbiy mahoratni oshirishda nutqiy ta\u2019sir ko\u2018rsatish usullari tadqiq etilgan.\u00a0<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kalit so\u2018zlar: Kasbiy nutq, umumiy psixologiya, nutqiy faoliyat, kommunikativ kompetensiya, psixolingvistika, nutq madaniyati, kasbiy etika.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u200b<\/em><\/strong><strong><em><strong><em>\u0425\u041e\u041b\u041c\u0410\u0422\u041e\u0412\u0410 \u0420\u0410\u0419\u0425\u041e\u041d, \u0423\u0420\u041e\u041b\u041e\u0412\u0410 \u0418\u0420\u041e\u0414\u0410<\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>\u0414\u0435\u043d\u0430\u0443\u0441\u043a\u0438\u0439 \u0438\u043d\u0441\u0442\u0438\u0442\u0443\u0442 \u043f\u0440\u0435\u0434\u043f\u0440\u0438\u043d\u0438\u043c\u0430\u0442\u0435\u043b\u044c\u0441\u0442\u0432\u0430<\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>\u0438 \u043f\u0435\u0434\u0430\u0433\u043e\u0433\u0438\u043a\u0438, \u0441\u0442\u0443\u0434\u0435\u043d\u0442\u044b \u0433\u0440\u0443\u043f\u043f\u044b 113-O&#8217;TA-25<\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200b<strong>\u0420\u041e\u041b\u042c \u041e\u0411\u0429\u0415\u0419 \u041f\u0421\u0418\u0425\u041e\u041b\u041e\u0413\u0418\u0418 \u0412 \u0424\u041e\u0420\u041c\u0418\u0420\u041e\u0412\u0410\u041d\u0418\u0418 \u041f\u0420\u041e\u0424\u0415\u0421\u0421\u0418\u041e\u041d\u0410\u041b\u042c\u041d\u041e\u0419 \u0420\u0415\u0427\u0418<\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200b\u0410\u043d\u043d\u043e\u0442\u0430\u0446\u0438\u044f: \u0412 \u0441\u0442\u0430\u0442\u044c\u0435 \u0430\u043d\u0430\u043b\u0438\u0437\u0438\u0440\u0443\u0435\u0442\u0441\u044f \u0444\u0443\u043d\u0434\u0430\u043c\u0435\u043d\u0442\u0430\u043b\u044c\u043d\u0430\u044f \u0440\u043e\u043b\u044c \u043e\u0431\u0449\u0435\u0439 \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0438 \u0432 \u0444\u043e\u0440\u043c\u0438\u0440\u043e\u0432\u0430\u043d\u0438\u0438 \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u044b \u043f\u0440\u043e\u0444\u0435\u0441\u0441\u0438\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0439 \u0440\u0435\u0447\u0438 \u0431\u0443\u0434\u0443\u0449\u0438\u0445 \u0441\u043f\u0435\u0446\u0438\u0430\u043b\u0438\u0441\u0442\u043e\u0432. \u0418\u0441\u0441\u043b\u0435\u0434\u0443\u044e\u0442\u0441\u044f \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0435 \u043c\u0435\u0445\u0430\u043d\u0438\u0437\u043c\u044b \u0440\u0435\u0447\u0435\u0432\u043e\u0433\u043e \u043f\u0440\u043e\u0446\u0435\u0441\u0441\u0430, \u0433\u0430\u0440\u043c\u043e\u043d\u0438\u044f \u043b\u0438\u043d\u0433\u0432\u0438\u0441\u0442\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0438 \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u0447\u0435\u0441\u043a\u0438\u0445 \u0444\u0430\u043a\u0442\u043e\u0440\u043e\u0432 \u0432 \u043e\u0431\u0449\u0435\u043d\u0438\u0438, \u043c\u0435\u0442\u043e\u0434\u044b \u0440\u0435\u0447\u0435\u0432\u043e\u0433\u043e \u0432\u043e\u0437\u0434\u0435\u0439\u0441\u0442\u0432\u0438\u044f \u0432 \u043f\u043e\u0432\u044b\u0448\u0435\u043d\u0438\u0438 \u043f\u0440\u043e\u0444\u0435\u0441\u0441\u0438\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u043e\u0433\u043e \u043c\u0430\u0441\u0442\u0435\u0440\u0441\u0442\u0432\u0430.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u041a\u043b\u044e\u0447\u0435\u0432\u044b\u0435 \u0441\u043b\u043e\u0432\u0430: \u041f\u0440\u043e\u0444\u0435\u0441\u0441\u0438\u043e\u043d\u0430\u043b\u044c\u043d\u0430\u044f \u0440\u0435\u0447\u044c, \u043e\u0431\u0449\u0430\u044f \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u043e\u0433\u0438\u044f, \u0440\u0435\u0447\u0435\u0432\u0430\u044f \u0434\u0435\u044f\u0442\u0435\u043b\u044c\u043d\u043e\u0441\u0442\u044c, \u043a\u043e\u043c\u043c\u0443\u043d\u0438\u043a\u0430\u0442\u0438\u0432\u043d\u0430\u044f \u043a\u043e\u043c\u043f\u0435\u0442\u0435\u043d\u0446\u0438\u044f, \u043f\u0441\u0438\u0445\u043e\u043b\u0438\u043d\u0433\u0432\u0438\u0441\u0442\u0438\u043a\u0430, \u043a\u0443\u043b\u044c\u0442\u0443\u0440\u0430 \u0440\u0435\u0447\u0438.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>\u200b<\/em><\/strong><strong><em><strong><em>XOLMATOVA RAYHON, O&#8217;ROLOVA IRODA<\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Denau Institute of Entrepreneurship and <\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em><strong><em>Pedagogy, students of group 113-O&#8217;TA-25<\/em><\/strong><\/em><\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200b<strong>THE ROLE OF GENERAL PSYCHOLOGY IN THE FORMATION OF PROFESSIONAL SPEECH<\/strong>&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bAbstract: This article analyzes the fundamental role of general psychology in forming the professional speech culture of future specialists. The psychological mechanisms of the speech process, the harmony of linguistic and psychological factors in communication, and the methods of speech influence in improving professional skills are researched.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Keywords: Professional speech, general psychology, speech activity, communicative competence, psycholinguistic, speech culture.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bKIRISH&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bHar qanday kasb egasining muvaffaqiyati uning o\u2018z fikrini qanchalik aniq, mantiqiy va ta\u2019sirchan bayon eta olishiga bog\u2018liq. Ayniqsa, pedagogika va filologiya sohasida kasbiy nutq shunchaki muloqot vositasi emas, balki asosiy mehnat quroli hisoblanadi. Kasbiy nutqning shakllanishi esa bevosita inson psixologiyasi, uning idroki, diqqati va tafakkuri bilan uzviy bog\u2018liqdir. Shu bois, umumiy psixologiya qonuniyatlarini o\u2018rganish kasbiy nutq mahoratini egallashning birlamchi shartidir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bASOSIY QISM&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200b1. Nutqiy faoliyatning psixologik mexanizmlari.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Nutq \u2014 bu murakkab psixofiziologik jarayon bo\u2018lib, u insonning ichki kechinmalari va intellektual salohiyatini tashqi dunyoga uzatadi. Umumiy psixologiya nutqni shakllantirishda motivatsiya bosqichidan tortib, fikrning so\u2018zga aylanishigacha bo\u2018lgan barcha jarayonlarni o\u2018rganadi. Psixolog L.Vygotskiy ta\u2019kidlaganidek, &#171;Fikr so\u2018zda ifodalanmaydi, balki so\u2018z orqali amalga oshadi&#187;. \u00b9[Vygotskiy L.S. Tafakkur va nutq. \u2013 Toshkent: O\u2018qituvchi nashriyoti, 2021-yil. \u2013 B. 112-115.]&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200b2. Kasbiy muloqotda kommunikativ kompetensiya.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mutaxassis o\u2018z nutqini shakllantirishda tinglovchining psixologik holatini (emotsional holat, temperament, yosh xususiyatlari) inobatga olishi shart. Kasbiy nutq madaniyati faqat til qoidalariga rioya qilish emas, balki muloqot vaziyatiga mos psixologik muhit yaratishni ham o\u2018z ichiga oladi. Pedagogik psixologiyada nutqiy ta\u2019sir ko\u2018rsatishning bir necha usullari mavjud bo\u2018lib, ular orqali tinglovchining diqqatini jalb qilish va ishonchini qozonish mumkin. E.G\u2018oziyevning ta\u2019kidlashicha, nutqning ta\u2019sirchanligi uning psixologik asoslanganligiga bog\u2018liq. \u00b2[G\u2018oziyev E.G\u2018. Umumiy psixologiya. \u2013 Toshkent: Universitet nashriyoti, 2022-yil. \u2013 B. 245-248.]&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200b3. Filolog mutaxassis nutqida lisoniy va psixologik yaxlitlik.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Filolog uchun nutq nafaqat til birliklari tizimi, balki shaxsning ichki madaniyatini aks ettiruvchi ko\u2018zgudir. Umumiy psixologiyaning &#171;Shaxs va uning xususiyatlari&#187; bo\u2018limi mutaxassisga o\u2018z nutqi ustida ishlashda, nutqiy hayajonni yengishda va nutqiy e\u2019tirozlarga (argumentatsiya) tayyor turishda yordam beradi. Abu Nasr Farobiy ta\u2019kidlaganidek, \u201cNotiqlik san\u2019ati faqat chiroyli so\u2018zlash emas, balki tinglovchi qalbiga yo\u2018l topa olish ilmidir\u201d. \u00b3[Farobiy Abu Nasr. Fozil odamlar shahri. \u2013 Toshkent: Yangi asr avlodi nashriyoti, 2020-yil. \u2013 B. 134-138.]&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bXULOSA VA TAKLIFLAR&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bMaqola doirasida amalga oshirilgan tahlillar asosida quyidagi xulosalar shakllantirildi:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bKasbiy nutqni shakllantirishda umumiy psixologiya poydevor vazifasini o\u2018taydi, chunki har qanday nutqiy harakat psixologik impulslar mahsulidir.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bMuloqot jarayonida tinglovchining psixologik portretini to\u2018g\u2018ri baholash kasbiy muloqotning samaradorligini kafolatlaydi.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bFilolog-talabalarning nutqiy tayyorgarligida psixolingvistik treninglarning o\u2018rni beqiyos.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bYuqoridagilardan kelib chiqib, quyidagi takliflar ilgari suriladi:&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bOliy ta\u2019lim tizimida &#171;Kasbiy nutq psixologiyasi&#187; bo\u2018yicha maxsus seminarlar va amaliy mashg\u2018ulotlar hajmini oshirish.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bTalabalarda nutqiy hayajonni (stresni) boshqarish va auditoriya bilan ishlash ko\u2018nikmalarini rivojlantirish uchun psixologik trening xonalaridan foydalanish. \u2074[Muslimov N.A. Professional pedagogika. \u2013 Toshkent: Fan va texnologiya, 2024-yil. \u2013 B. 182-185.]&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bADABIYOTLAR RO\u2018YXATI&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bO\u2018zbekiston Respublikasining &#171;Davlat tili haqida&#187;gi Qonuni. \u2013 Toshkent: Adolat, 2023.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bVygotskiy L.S. Tafakkur va nutq. \u2013 Toshkent: O\u2018qituvchi, 2021.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bG\u2018oziyev E.G\u2018. Umumiy psixologiya. \u2013 Toshkent: Universitet, 2022.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bFarobiy Abu Nasr. Fozil odamlar shahri. \u2013 Toshkent: Yangi asr avlodi, 2020.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bMuslimov N.A. Professional pedagogika. \u2013 Toshkent: Fan va texnologiya, 2024.&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bSafayev N.S. Milliy o\u2018zlikni anglashning psixologik xususiyatlari. \u2013 Toshkent: Mumtoz so\u2018z, 2021.&nbsp;<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>XOLMATOVA RAYHON, O&#8217;ROLOVA IRODA&nbsp; Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, &nbsp; Filologiya fakulteti, 113-O&#8217;TA-25 guruh talabalari&nbsp; \u200b\u200bAnnotatsiya: Ushbu maqolada bo\u2018lajak mutaxassislarning kasbiy nutq madaniyatini shakllantirishda umumiy psixologiya fanining fundamental o\u2018rni tahlil qilinadi. Nutq jarayonining psixologik mexanizmlari, muloqotda lisoniy va psixologik omillarning uyg\u2018unligi hamda kasbiy mahoratni oshirishda nutqiy ta\u2019sir ko\u2018rsatish usullari tadqiq <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=791\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-791","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=791"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":792,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/791\/revisions\/792"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=791"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=791"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=791"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}