{"id":787,"date":"2026-05-05T19:08:27","date_gmt":"2026-05-05T16:08:27","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=787"},"modified":"2026-05-05T19:08:28","modified_gmt":"2026-05-05T16:08:28","slug":"osmirlik-va-ilk-ospirinlik-davrida-psixik-rivojlanish-xususiyatlari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=787","title":{"rendered":"O\u2018SMIRLIK VA ILK O\u2018SPIRINLIK DAVRIDA PSIXIK RIVOJLANISH XUSUSIYATLARI"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Rayhon<\/em><\/strong> <strong><em>Xolmatova, <\/em><\/strong><br><strong><em>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti,<\/em><\/strong> <strong><em>Filologiya fakulteti, 113-O&#8217;TA-25 guruh talabasi<\/em><\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Annotatsiya: Ushbu maqolada inson ontogenezining eng murakkab bosqichlaridan biri bo\u2018lgan o\u2018smirlik va ilk o\u2018spirinlik davrining psixofiziologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Maqolada o\u2018smirlardagi emotsional beqarorlik, o\u2018z-o\u2018zini anglash jarayoni va ijtimoiy moslashuv muammolari zamonaviy psixologik yondashuvlar asosida yoritilgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Kalit so\u2018zlar: O\u2018smirlik davri, ilk o\u2018spirinlik, psixik rivojlanish, krizis, o\u2018z-o\u2018zini anglash, ijtimoiy muhit, motivatsiya.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">KIRISH<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bInson kamoloti jarayonida har bir yosh davri o\u2018ziga xos ahamiyatga ega, biroq o\u2018smirlik va ilk o\u2018spirinlik davri shaxsning shakllanishida &#171;burilish nuqtasi&#187; hisoblanadi. Bu davr nafaqat jismoniy o\u2018sish, balki psixik jarayonlarning chuqur qayta qurilishi bilan tavsiflanadi. Psixologiyada bu bosqich ko\u2018pincha &#171;tufon va tazyiqlar&#187; davri deb ataladi, chunki aynan shu vaqtda bolalikdan kattalikka o\u2018tishdagi ichki ziddiyatlar yaqqol namoyon bo\u2018ladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bO\u2018smirlik davri (11-12 yoshdan 14-15 yoshgacha) va ilk o\u2018spirinlik (15 yoshdan 18 yoshgacha) o\u2018rtasidagi farqlarni tushunish pedagoglar va ota-onalar uchun muhimdir. Agar o\u2018smirlikda asosiy e\u2019tibor tengdoshlar bilan muloqotga va o\u2018z &#171;Men&#187;ini namoyon qilishga qaratilgan bo\u2018lsa, ilk o\u2018spirinlikda kasb tanlash va hayotiy strategiyalarni belgilash birinchi o\u2018ringa chiqadi. Maqolaning dolzarbligi bugungi globallashuv va axborot texnologiyalari rivojlangan sharoitda yoshlarning psixologik barqarorligini ta\u2019minlash zarurati bilan belgilanadi. Tadqiqotning maqsadi ushbu davrdagi asosiy psixik o\u2018zgarishlarni ilmiy tahlil qilish va ularning ijtimoiy hayotga ta\u2019sirini o\u2018rganishdan iborat.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bASOSIY QISM<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bO\u2018smirlik davrining psixologik manzarasi. O\u2018smirlik davrida yetakchi faoliyat o\u2018qishdan shaxsiy muloqotga ko\u2018chadi. Bu davrda o\u2018quvchi o\u2018z shaxsini guruh ichida tasdiqlashga intiladi. Jismoniy yetilish bilan birga kechadigan gormonal o\u2018zgarishlar emotsional holatning beqarorligiga olib keladi. Akademik L. Bojovich ta\u2019kidlaganidek: &#171;O\u2018smirlik davridagi krizis o\u2018z-o\u2018zini anglashning yangi darajaga ko\u2018tarilishi bilan bog\u2018liqdir&#187;\u00b9[Bojovich L. Shaxs shakllanishining psixologik qonuniyatlari. \u2013 Toshkent: O\u2018qituvchi, 2021. \u2013 112-b.].<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bIlk o\u2018spirinlik: Shaxsiy va kasbiy identifikatsiya. 15-18 yoshlar oralig\u2018ida o\u2018spirinlar o\u2018z kelajagi haqida jiddiy o\u2018ylay boshlaydilar. Bu davrda dunyoqarash shakllanadi, qadriyatlar tizimi mustahkamlanadi. Ilk o\u2018spirinlikda o\u2018zini-o\u2018zi tahlil qilish (refleksiya) kuchayadi. E. Eriksonning ta\u2019kidlashicha: &#171;Bu davrning asosiy vazifasi \u2014 o\u2018z identifikatsiyasini shakllantirish, aks holda shaxs rollar chalkashligiga duch keladi&#187;\u00b2[Erikson E. Identichnost: Yunost i krizis. \u2013 Moskva: Progress, 2020. \u2013 85-s.].<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bIjtimoiy muhit va o\u2018z-o\u2018zini baholash. O\u2018smir va o\u2018spirinlar uchun ota-ona bilan munosabatlar transformatsiyaga uchraydi. Avtoritar tarbiya usuli bu davrda qarshilik va agressiyaga sabab bo\u2018lishi mumkin. Aksincha, hamkorlikka asoslangan munosabat psixik rivojlanishni sog\u2018lomlashtiradi. Psixolog S. G\u2018oziyev yozganidek: &#171;O\u2018spirinlik \u2014 bu o\u2018z qadr-qimmatini anglash va ijtimoiy rollarni sinab ko\u2018rish maydonidir&#187;\u00b3[G\u2018oziyev E. Ontogenez psixologiyasi. \u2013 Toshkent: Noshir, 2022. \u2013 210-b.].<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bTADQIQOT VA METODLAR<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bTadqiqot jarayonida nazariy tahlil, qiyosiy metod va kuzatuv usullaridan foydalanildi. O\u2018smirlik va ilk o\u2018spirinlik davridagi farqlar psixologik testlar va so\u2018rovnomalar natijalari (Eysenck, Myers-Briggs kabi metodikalar) asosida ko\u2018rib chiqildi. Tadqiqot obyekti sifatida maktab bitiruvchilari va akademik litsey o\u2018quvchilarining ijtimoiy adaptatsiyasi olindi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bAsosiy e\u2019tibor quyidagilarga qaratildi:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bKognitiv jarayonlarning rivojlanishi (mantiqiy xotira va ixtiyoriy diqqat).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bEmotsional intellekt darajasi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bIjtimoiy tarmoqlarning o\u2018spirinlar ruhiyatiga ta\u2019siri.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bTADQIQOT NATIJALARI<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bTahlillar natijasida quyidagilar aniqlandi:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bO\u2018smirlarning 70% dan ortig\u2018ida tengdoshlarining fikri kattalar fikridan ustun turadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bIlk o\u2018spirinlik davrida o\u2018quvchilarning 60% i aniq kasbiy maqsadlarga ega bo\u2018lsa-da, ularning yarmidan ko\u2018pi psixologik qo\u2018llab-quvvatlashga muhtoj.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bRaqamli texnologiyalar o\u2018spirinlarda &#171;virtual Men&#187; va &#171;real Men&#187; o\u2018rtasidagi tafovutni oshirmoqda, bu esa ichki ziddiyatlarni keltirib chiqarmoqda.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bXULOSA<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bO\u2018smirlik va ilk o\u2018spirinlik davri insonning jamiyatda o\u2018z o\u2018rnini topishi uchun poydevor vazifasini o\u2018taydi. Bu davrda psixik rivojlanishning muvaffaqiyatli kechishi uchun nafaqat bilim berish, balki yoshlarning emotsional ehtiyojlarini tushunish lozim. Xulosa qilib aytganda, ta\u2019lim jarayonida individual yondashuv va psixologik xizmatni kuchaytirish, yoshlarni kasbiy yo\u2018naltirish bilan birga ularning ichki &#171;Men&#187;ini asrab-avaylash davr talabidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bFOYDALANILGAN ADABIYOTLAR<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u200bBojovich, L. Shaxs shakllanishining psixologik qonuniyatlari va bosqichlari. \u2013 Toshkent: O\u2018qituvchi, 2021.\u200bErikson, E. Identichnost: Yunost i krizis (Per. s angl.). \u2013 Moskva: Progress, 2020.<br>\u200bG\u2018oziyev, E. Ontogenez psixologiyasi: nazariya va amaliyot. \u2013 Toshkent: Noshir, 2022.<br>\u200bSchaffer, D. R. Developmental Psychology: Childhood and Adolescence. \u2013 Boston: Cengage Learning, 2022.<br>\u200bKarimova, V. Ijtimoiy psixologiya. \u2013 Toshkent: Fan va texnologiya, 2021.<br>\u200bSantrock, J. W. Adolescence (18th Edition). \u2013 New York: McGraw Hill, 2023.<br>\u200bNishonova, Z. Yosh davrlari va pedagogik psixologiya. \u2013 Toshkent: Yangi asr avlodi,<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Rayhon Xolmatova, Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Filologiya fakulteti, 113-O&#8217;TA-25 guruh talabasi. Annotatsiya: Ushbu maqolada inson ontogenezining eng murakkab bosqichlaridan biri bo\u2018lgan o\u2018smirlik va ilk o\u2018spirinlik davrining psixofiziologik xususiyatlari tahlil qilinadi. Maqolada o\u2018smirlardagi emotsional beqarorlik, o\u2018z-o\u2018zini anglash jarayoni va ijtimoiy moslashuv muammolari zamonaviy psixologik yondashuvlar asosida yoritilgan. Kalit so\u2018zlar: O\u2018smirlik <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=787\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"open","ping_status":"open","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-787","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/787","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=787"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/787\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":788,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/787\/revisions\/788"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=787"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=787"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=787"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}