{"id":501,"date":"2025-06-11T11:09:16","date_gmt":"2025-06-11T08:09:16","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=501"},"modified":"2025-06-11T11:09:26","modified_gmt":"2025-06-11T08:09:26","slug":"adabiyot-oqitish-metodikasining-umumnazariy-masalalari","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=501","title":{"rendered":"Adabiyot o\u2019qitish metodikasining umumnazariy masalalari"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Marjona<\/strong> <strong>Jalilova,<\/strong><br><strong>Oyqiz<\/strong> <strong>Karimova , <\/strong><br><strong><strong>DTPI Filologiya fakulteti<\/strong><br><strong>Filologiya va tillarni o\u2018qitish: o\u2018zbek tili yo\u2018nalishi 304-guruh talabalari<\/strong><\/strong><\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Annotatsiya<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mazkur maqolada adabiyot o\u2018qitish metodikasining umumnazariy masalalari va uning ahamiyati tahlil qilinadi. Interfaol metodlar hamda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga mo\u2018ljallangan bilimlarni samarali o\u2018zlashtirishda muhim vosita ekani ta\u2019kidlanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kalit so\u2018zlar:<\/strong> adabiyot ta\u2019limi, zamonaviy metodika, interfaol metodlar, axborot texnologiyalari, ta\u2019lim sifati.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Adabiyot o\u2018qitish metodikasi<\/strong> pedagogik fanlar tizimiga mansub bo\u2018lib, ilmning alohida turi uchun qo\u2018yiladigan uch talabning barchasiga javob bera oladi.<br>Birinchidan, adabiyot o\u2018qitish metodikasi o\u2018rganadigan soha ilmdagi boshqa fanlar tomonidan to\u2018liq o\u2018rganilmaydi.<br>Ikkinchidan, bu fan adabiyot darslarida badiiy asarlarni o\u2018qitishning optimal va samarali yo\u2018nalishlarini tadqiq etish hamda adabiy ta\u2019limning nazariy asoslarini ishlab chiqish orqali katta ijtimoiy ahamiyat kasb etadi.<br>Uchinchidan, u o\u2018ziga xos ilmiy-tadqiqot usullariga ega bo\u2018lgan fan hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Adabiyot o\u2018qitish metodikasi badiiy adabiyot o\u2018qitilish jarayoniga oid qonuniyatlarni o\u2018rganadi. Unda adabiyotshunoslik va pedagogikaning ayrim xususiyatlari uyg\u2018unlashadi. Adabiyotshunoslik adabiyot tarixi, nazariyasi va adabiy jarayon muammolari bilan shug\u2018ullansa, pedagogika bolalar tarbiyasi qonuniyatlarini o\u2018rganadi. Ammo bu fanlarning hech biri adabiyotdan nimani va qanday o\u2018qitish kerakligini to\u2018liq hal eta olmaydi. Shu bois adabiyot o\u2018qitish metodikasi filologik ta\u2019lim uchun zarur bo\u2018lgan, o\u2018z obyekti, predmeti, maqsad va vazifalari, mazmuni hamda metodlariga ega mustaqil fan sifatida shakllangan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mazkur faning obyekti \u2014 uzluksiz ta\u2019lim tizimidagi adabiyot darslari.<br>Predmeti esa \u2014 badiiy adabiyotning o\u2018qitilishiga doir didaktik materiallar, qonuniyatlar hamda o\u2018qituvchi\u2013o\u2018quvchi munosabatlaridagi hamkorlik jarayonidir.<br>Faning maqsadi \u2014 bo\u2018lajak o\u2018qituvchilarning kasbiy kompetentligini shakllantirish.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Adabiyot o\u2018qitish metodikasining predmeti va vazifalari:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Predmeti<\/strong> \u2013 o\u2018quvchilarga adabiy bilim, ko\u2018nikma va malakalarni shakllantirishning ilmiy asoslarini o\u2018rganish.<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Vazifalari<\/strong>:\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>O\u2018quvchilarda adabiy asarlarni estetik qabul qilishni shakllantirish;<\/li>\n\n\n\n<li>Badiiy matnlarni tahlil qilish malakasini rivojlantirish;<\/li>\n\n\n\n<li>Adabiyot o\u2018qitishda samarali metod va vositalarni tanlash.<\/li>\n<\/ul>\n<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Adabiyot fanining o\u2018quv predmeti sifatidagi xususiyatlari:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Tarbiyaviy va estetik ahamiyatga ega;<\/li>\n\n\n\n<li>O\u2018quvchilarning dunyoqarashi va badiiy tafakkurini rivojlantiradi;<\/li>\n\n\n\n<li>Til madaniyatini shakllantirishda muhim o\u2018rin tutadi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Adabiyot o\u2018qitishdagi asosiy metodik yondashuvlar:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Tarixiy-adabiy yondashuv<\/strong> \u2013 adabiy jarayonni davrlar bo\u2018yicha o\u2018rgatish;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Estetik yondashuv<\/strong> \u2013 badiiy asarning go\u2018zalligini tushuntirish;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Madaniy yondashuv<\/strong> \u2013 asarni xalq madaniyati bilan bog\u2018lab tahlil qilish;<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Kompetensiyaviy yondashuv<\/strong> \u2013 bilim emas, balki amaliy malaka va ko\u2018nikmalarni shakllantirish.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Adabiy bilim, ko\u2018nikma va malakalarni shakllantirish:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Badiiy asar mazmunini anglash;<\/li>\n\n\n\n<li>Qahramon obrazlarini tahlil qilish;<\/li>\n\n\n\n<li>Adabiy tahlil va baholash;<\/li>\n\n\n\n<li>Badiiy til va uslubni tushunish.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Darsning turlari va bosqichlari:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Yangi bilim beruvchi dars;<\/li>\n\n\n\n<li>Mustahkamlovchi dars;<\/li>\n\n\n\n<li>Umumlashtiruvchi dars;<\/li>\n\n\n\n<li>Nazorat va tahlil darsi.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Har bir dars quyidagi bosqichlardan iborat bo\u2018ladi: <strong>kirish<\/strong>, <strong>asosiy<\/strong>, <strong>yakuniy<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">O\u2018quvchilarning individual va ijodiy faoliyatini rivojlantirish:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>So\u2018zlab berish, yozma ishlar, munozara va dramatizatsiyalar;<\/li>\n\n\n\n<li>Mustaqil o\u2018qish va tahlil topshiriqlari;<\/li>\n\n\n\n<li>Ijodiy mashg\u2018ulotlar (she\u2019r yozish, hikoya yaratish, sahna ko\u2018rinmalari tayyorlash).<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\">Innovatsion metodlar va AKT vositalaridan foydalanish:<\/h3>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>Multimedia vositalar;<\/li>\n\n\n\n<li>Interfaol metodlar: <strong>klaster<\/strong>, <strong>konseptual xarita<\/strong>, <strong>\u201cInsert\u201d<\/strong>, <strong>\u201cBaliq skeleti\u201d<\/strong> va boshqalar.<\/li>\n<\/ul>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zamonaviy adabiyot darslarida qo\u2018llanilayotgan yondashuvlar ichida <strong>interfaol metodlar<\/strong> (klaster, insert, \u201cfikrlar charxi\u201d, \u201caql xaritasi\u201d va boshqalar) asosiy o\u2018rin tutadi. Ushbu metodlar o\u2018quvchilarda matn bilan mustaqil ishlash, personajlar xarakterini tahlil qilish, asar mazmunini chuqur anglash ko\u2018nikmalarini shakllantiradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Tanqidiy fikrlashni rivojlantiruvchi topshiriqlar orqali o\u2018quvchilar o\u2018z nuqtai nazarini asoslash, badiiy tafakkur orqali fikr yuritishga o\u2018rganadilar. AKTdan foydalanish esa darsni vizual, interaktiv va qiziqarli qiladi. Masalan, adabiy asarlar asosida tayyorlangan <strong>multimedia taqdimotlar<\/strong>, <strong>audio kitoblar<\/strong>, <strong>viktorinalar<\/strong> o\u2018quvchi faolligini oshiradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yana bir muhim yondashuv bu \u2013 <strong>integratsion yondashuv<\/strong>.<br><strong>CLIL (Content and Language Integrated Learning)<\/strong> metodi orqali adabiyot darslarini boshqa fanlar (tarix, tilshunoslik, san\u2019at) bilan bog\u2018lab o\u2018qitish o\u2018quvchilarning umumiy tafakkurini kengaytiradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Zamonaviy metodikalarning barchasi adabiyot fanining o\u2018quvchi tafakkurini rivojlantirish, estetik didini shakllantirish va milliy qadriyatlarga hurmat ruhida tarbiyalashga xizmat qiladi.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Xulosa<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Adabiyot o\u2018qitish metodikasida umumnazariy ma\u2019lumotlardan foydalanish \u2014 bugungi ta\u2019lim talabining ajralmas qismidir. Interfaol metodlar, tanqidiy fikrlashga yo\u2018naltirilgan topshiriqlar va axborot texnologiyalaridan foydalanish o\u2018quvchilarning darsga bo\u2018lgan qiziqishini oshiradi hamda bilimlarni ongli tarzda o\u2018zlashtirishga xizmat qiladi. Eng muhimi, bu yondashuvlar o\u2018quvchilarda mustaqil fikrlash, badiiy-estetik tahlil qilish, milliy va umuminsoniy qadriyatlarni anglash ko\u2018nikmalarini shakllantiradi. Shu sababli har bir adabiyot o\u2018qituvchisi zamonaviy metodik yondashuvlarni chuqur o\u2018zlashtirib, amaliyotda qo\u2018llashi zarur.<\/p>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Foydalanilgan adabiyotlar ro\u2018yxati<\/strong>:<\/h3>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>Jo\u2018raev, M. <em>Adabiyot o\u2018qitish metodikasi<\/em>. \u2013 Toshkent: O\u2018qituvchi, 2016.<\/li>\n\n\n\n<li>Qodirova, M. <em>Adabiy ta\u2019limda innovatsion metodlar<\/em>. \u2013 Toshkent: Fan va texnologiya, 2020.<\/li>\n\n\n\n<li>Karimova, D. <em>Zamonaviy dars va interfaol metodlar<\/em>. \u2013 Toshkent: Yangi asr avlodi, 2019.<\/li>\n\n\n\n<li>Vygotskiy, L.S. <em>Pedagogik psixologiya<\/em>. \u2013 Moskva: Pedagogika, 1991.<\/li>\n\n\n\n<li>O\u2018zbekiston Respublikasi Xalq ta\u2019limi vazirligi. <em>Adabiyot fanidan umumiy o\u2018rta ta\u2019lim maktablari uchun o\u2018quv dasturi (5\u201311-sinflar)<\/em>. \u2013 Toshkent, 2021.<\/li>\n\n\n\n<li>Richards, J.C., &amp; Rodgers, T.S. <em>Approaches and Methods in Language Teaching<\/em>. \u2013 Cambridge University Press, 2001.<\/li>\n<\/ol>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Marjona Jalilova,Oyqiz Karimova , DTPI Filologiya fakultetiFilologiya va tillarni o\u2018qitish: o\u2018zbek tili yo\u2018nalishi 304-guruh talabalari Annotatsiya Mazkur maqolada adabiyot o\u2018qitish metodikasining umumnazariy masalalari va uning ahamiyati tahlil qilinadi. Interfaol metodlar hamda tanqidiy fikrlashni rivojlantirishga mo\u2018ljallangan bilimlarni samarali o\u2018zlashtirishda muhim vosita ekani ta\u2019kidlanadi. Kalit so\u2018zlar: adabiyot ta\u2019limi, zamonaviy metodika, interfaol metodlar, <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=501\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-501","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-maqola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/501","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=501"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/501\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":502,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/501\/revisions\/502"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=501"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=501"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=501"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}