{"id":498,"date":"2025-06-11T10:10:14","date_gmt":"2025-06-11T07:10:14","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=498"},"modified":"2025-06-11T10:13:07","modified_gmt":"2025-06-11T07:13:07","slug":"gafur-gulomning-yodgor-qissasida-aniqlovchilarning-qollanilishi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=498","title":{"rendered":"G\u2019afur G\u2019ulomning \u201cYodgor\u201d qissasida aniqlovchilarning qo\u2019llanilishi."},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nargiza<\/strong> <strong>Mamarajabova,<\/strong><br><strong>Jasmina<\/strong> <strong>Kamolova,<\/strong><br><strong>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti talabasi Filologiya va tillarni o\u2019qitish: o\u2019zbek tili yo\u2019nalishi talabalari.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nilufar<\/strong>\u00a0<strong>Saitova<\/strong>,<br><strong>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Filolgiya fakulteti o\u02bbzbek tili va adabiyoti kafedrasi o\u02bbqituvchisi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Annotatsiya:<\/strong> Maqolada ona tili darslarini o\u2019qitishda aniqlovchining gap tarkibida qo\u2019llanilishi yuzasidan mulohazalar yoritilgan.&nbsp; Aniqlovchi va uning turlari haqida bir qancha fikrlar keltirilib, ushbu fikrlar misollar orqali yoritib berilgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kalit so\u2019zlar: <\/strong>Aniqlovchi, sifatlovchi aniqlovchi, qaratqichli aniqlovchi<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aniqlovchi ot bilan ifodalangan, shuningdek, bo\u2019lak yoki bo\u2019laklarining, undalma yoki kirish birikmalarning kengaytiruvchisi. To\u2019ldiruvchi kabi aniqlovchi ham so\u2019z kengaytiruvchisi sifatida gap tarkibida qatnashayotgan otlarning lug\u2019aviy valentligini to\u2019ldiradgan vosita sifatida namoyon bo\u2019ladi va gap konstruktiv tuzilmasidan o\u2019rin egallamaydi. Uning lisoniy sathga aloqadorligi \u2013 muayyanlashuvchi otning qanday valentligiga muvofiq kelishi va uning sintaktik aloqa bilan voqealantirishi. Aniqlovchi har bir gap bo\u2019lagiga tobelanib kelishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sifatlovchi aniqlovchi. Aniqlovchining bu turi ot bilan ifodalangan bo\u2019lakka odatda bitishuv yo\u2019li bilan bog\u2019lanib, otdan anglashilgan predmetning belgi-xususiyatini, sifatini, miqdorini, o\u2019ringa munosabatini bildiradigan aniqlovchining bir turidir. U qanday?, qanaqa?, qaysi?, qancha?, necha?, nechanchi?, qachongi?, qayerdagi? So\u2019roqlaridan biriga javob bo\u2019ladi. Sifatlovchi bog\u2019lanib kelgan soz sifatlanmish deb ataladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sifatlovchi turli so\u2019z turkumlari bilan ifodalanadi:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>sifat bilan: <em>Kampir <strong>ko\u2019pikli<\/strong> qo\u2019llarini tog\u2019oraga silkib, o\u2019rnidan turdi.<\/em><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Men o\u2019zimga ham, Yodgorga ham <strong>yorug\u2019<\/strong> kelajak<strong>, porloq<\/strong> taqdir yaratishga urinmoqdaman.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2) son bilan: <em>Hali <strong>uch to\u2019rt <\/strong>yil o\u2019qishim bor.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Ikki yarim oylik<\/em><\/strong><em> umrni bekorga o\u2019tkazish maslahat emas edi..<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3)olmosh bilan: <strong><em>Shu<\/em><\/strong><em> passportni yonizga solib qo\u2019ying.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Demak men juda tinch<strong>, hech qanday<\/strong> ortiq tashvishni hayolga olmay o\u2019qishim mumkin.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">4)ot bilan: <em>Bugun harbiy akademiyaning <strong>meditsina<\/strong> fakultetida professorlardan leksiya tinglab o\u2019tirardi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bugun harbiy <strong>akademiyaning<\/strong> meditsina fakultetida professorlardan leksiya tinglab o\u2019tirardi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;5) sifatdosh bilan: <em>Otpuskaga ketuvchilar uchun maxsus chaqirilgan kechada o\u2019rtoqlar bilan, muallimlar bilan, bizni tarbiya qilgan komandirlar bilan issiq-issiq quchoqlashdik.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Agar kampirdan tarqalgan bolalari, nabiralari hammasi bir uyga yig\u2019ilsa, o\u2019zimiz ham salkam bir mahalladay oila bo\u2019larkanmiz.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">6) ravish bilan:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shaharga borib so\u2019nggi modadagi beretkani oldim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Qaratqich aniqlovchi. Bu aniqlovchi ot yoki otlashgan so\u2019z bilan ifodalangan bo\u2019lakka muvofiqlashuv yo\u2019li bilan bog\u2019lanib, o\u2019zi ifodalayotgan shaxs yo predmetga boshqa bir shaxs yoki predmetning qarashli, tegishli ekanini bildiruvchi aniqlovchining bir turidir. U kimning? nimaning? qayerning? So\u2019roqlaridan biriga javob bo\u2019ladi. Qaratuvchi bog\u2019lanib kelgan so\u2019z qaralmish deb yuritiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Qaratuvchi quyidagicha ifodalanadi:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1.Olmosh bilan: <strong><em>O`zimning<\/em><\/strong><em> sevimli polkimni zoriqib-zoriqib sog\u2019inar edim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bilmadim, taqdir <strong>uning<\/strong> va <strong>mening<\/strong> peshonamga nimalar yozgan ekan.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2. Ot bilan: <em>Bugun harbiy <strong>akademiyaning<\/strong> meditsina fakultetida professorlardan leksiya tinglab o\u2019tirardi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Kampirning<\/em><\/strong><em> qilib qo\u2019ygan sho\u2019rvasini ichib, yangi gazetalarni o\u2019qib o\u2019tirdim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">4. Otlashgan son bilan: <em>Har <strong>ikkovimizning<\/strong> ko\u2019z qarashimiz yarim sekund ichida dasturxondagi novvot ustida to\u2019qnashib oldi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qaratuvchi ikki xil shaklda bo\u2019lishi mumkin: belgili va belgisiz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Aniqlovchi qaratqich kelishigi affiksini olgan bo\u2019lsa, belgili bo\u2019ladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Ko\u2019z yoshlarini <strong>dakanasining<\/strong> uchiga artib,<strong> chaqaloqning<\/strong> yoniga bordi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong><em>Ko\u2019chaning<\/em><\/strong><em> u boshidan bu boshiga bir necha marta borib keldim.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aniqlovchi qaratqich kelishigi affiksini olmagan bo\u2019lsa, belgisiz sanaladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Juvon yana bir marta machit sahnida <strong>qalampirmunchoq<\/strong> hidi burqitib, ro\u2019molchasini yozdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Juvon mening bu shubxamni <strong>o\u2019z<\/strong> latofati bilan yengmoqchi, bu ikkilanuvchi takabbur kulgilari bilan sexrlamoqchi bo\u2019lar edi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;XULOSA<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xulosa qilib shuni aytish mumkinki, ona tili darslarida aniqlovchini tahlil qilishda ularning gapda tutgan o\u2019rni, so\u2019roqlarga javob bo\u2019lishi yuzasidan to\u2019g\u2019ri tahlilni amalga oshirish lozim. Aniqlovchi sintaktik birlik va ikkinchi darajali gap bo\u2019lagidir. &nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Foydalanilgan adabiyotlar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Iskandarova, Sh. M. (1999). O\u2019zbek Tili Leksikasini Mazmuniy Maydon Sifatida O`rganish (Shaxs Mikromaydoni): Filol. Fanlari d-ri\u2026 dis. Toshkent. Nurmonov, A. va boshqa. (2015).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hozirgi O\u2019Zbek Adabiy Tili. Akademik Litsey va KasbHunar Kollejlarining 3-Kurs Talabalari Uchun Darslik. Toshkent: ILM ZIYO. Nurmonov, \u0410. (1988).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Gap Haqidagi Sintaktik Nazariyalar. Toshkent. Qo\u2019chqortoyev, I. (1977).<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">8-sinf darsligi yangi nashr.Muhammadjon Qodirov, Hamid Ne\u2019matov, Muhabbat Abduraimova, Ra\u2019no Sayfullayeva, Baxtiyor Mengliyev (2019)<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sayfullayeva R.R., Mengliyev B.R., Raupova L.R., Qurbonova M.M, Abuzalova M.Q., Yo\u2018ldosheva D.N.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">G\u2019afur G\u2019ulomning \u201cYodgor\u201d qissasi.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nargiza Mamarajabova,Jasmina Kamolova,Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti talabasi Filologiya va tillarni o\u2019qitish: o\u2019zbek tili yo\u2019nalishi talabalari. Nilufar\u00a0Saitova,Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Filolgiya fakulteti o\u02bbzbek tili va adabiyoti kafedrasi o\u02bbqituvchisi. Annotatsiya: Maqolada ona tili darslarini o\u2019qitishda aniqlovchining gap tarkibida qo\u2019llanilishi yuzasidan mulohazalar yoritilgan.&nbsp; Aniqlovchi va uning turlari haqida bir qancha fikrlar <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=498\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-498","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-maqola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=498"}],"version-history":[{"count":2,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":500,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/498\/revisions\/500"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=498"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=498"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=498"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}