{"id":493,"date":"2025-06-11T09:30:01","date_gmt":"2025-06-11T06:30:01","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=493"},"modified":"2025-06-11T09:30:10","modified_gmt":"2025-06-11T06:30:10","slug":"normurod-norqobilovning-changalzor-iti-qissasida-frazemalar-orni","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=493","title":{"rendered":"Normurod Norqobilovning \u201cChangalzor iti\u201d qissasida frazemalar o\u2019rni"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Nilufar<\/strong>\u00a0<strong>Saitova<\/strong>,<br><strong>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Filolgiya fakulteti o\u02bbzbek tili va adabiyoti kafedrasi o\u02bbqituvchisi.<\/strong><br><br><strong>Ozoda<\/strong> <strong>Xalilova ,<br><strong>Iroda<\/strong><\/strong> <strong>To\u02bbraxonova ,<\/strong><br><strong>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti talabasi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Annotatsiya: Ushbu maqolada frazemalarning badiiy asarda qo\u2019llanilishi, asarda qanday ma\u2019no anglatgani shuningdek, izohli lug\u2019atda frazemalar qay tarzda berilishi haqida ma\u2019lumot berilgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Kalit so\u2019zlar: Frazema, \u201cChangalzor iti\u201d, sinonimlik, omonimlik, antonimlik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; KIRISH:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Frazema- ikki yoki undan ortiq so\u2019zdan tashkil topgan, ma\u2019noviy jihatdan o\u2019zaro bog\u2019liq so\u2019z birikmasi yoki gapga teng keladigan, yaxlitligicha ko\u2019chma ma\u2019noda qo\u2019llanadigan va bo\u2019linmaydigan, barqaror(turg\u2019un) bog\u2019lanmalarning umumiy nomi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">\u201cO\u2019zbek tilining frazeologik lug\u2019ati\u201d (1992) SH. Rahmatulloyev tomonidan tuzilgan. Sh.Rahmatullayev lug\u2019ati 3000 dan ortiq frazeologik birlik izohini o\u2019z ichiga olgan. Ushbu lug\u2019atni tahrir qilish jarayonida davr mafkurasini ifodalovchi matnlar, zamon nuqtayi nazaridan eskirgan lug\u2019aviy birliklar olib tashlandi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Mazkur lug\u2019atga qo\u2019shimcha ravishda 397 ta arxaik ibora, \u201cO\u2019zbek tilining izohli lug\u2019ati\u201d (2006 \u2013 2008), \u201cO\u2019zbek frazeologiyasidan materiallar\u201d (H.Berdiyorov, R.Rasulov, B.Yo\u2019ldoshev; 1976\u20131983) qo\u2019llanmasi va shevalar asosida to\u2019plangan 1801 ta frazeologik birikma izohi kiritildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Normurod Norqobilovning \u201cChangalzor iti\u201d qissasi misolida frazemalarning ahamiyati, sinonim, omonim va antonimlik qatorini ko\u2019rib chiqamiz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Orada daydish istagi jo\u2019sh urib, butalar oralab ham qoladi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cJo\u2019sh urmoq<\/em>\u201d &nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida \u201c<em>qaynab to\u2019lib-toshmoq\u201d <\/em><em>&nbsp;<\/em>ma\u2019nosida kelgan. Mazkur gapda ham&nbsp; \u201c<em>jo\u2019sh urmoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi \u201c<em>qaynab to\u2019lib-toshmoq\u201d <\/em><em>&nbsp;<\/em>ma\u2019nosini bildirib kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>O\u2019shanday tentishlarning birida chuqurga tushib qolib rosa ta\u2019zirini ham yegan.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cTa\u2019zirini yemoq<\/em> \u201ciborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida\u201d <em>qilmishiga yarasha jazo olmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan bo\u2019lib, ushbu gapda ham \u201c<em>qilmishiga yarasha jazo olmoq\u201d&nbsp; <\/em>ma\u2019nosini ifodalagan. Mazkur gapda esa bu ibora <em>\u201cqilmishiga yarasha jazo olmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildirgan. Uning variant <em>\u201cta\u2019zir yemoq\u201d<\/em> (kim?, kimdan?), sinonimi esa <em>\u201cadabini yemoq\u201d<\/em> (kim?) iboralaridir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>Qoravoyni ko\u2019rib u pinagini buzmadi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;\u201cPinagini buzmaslik<\/em> \u201ciborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201co\u2019ziga qaratilgan gap yoki harakatga bila-ko\u2019ra turib e\u2019tibor qilmaslik\u201d, \u201co\u2019zini go\u2019yo hech narsa sezmagandek tutmoq<\/em><em>\u201d <\/em>ma\u2019nosida kelgan. Mazkur gapda <em>\u201cpinagini buzmoq\u201d<\/em> iborasi <em>\u201cbila-ko\u2019ra turib e\u2019tibor qilmadi\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan. Shuningdek, ushbu ibora <em>\u201cpinak buzmay\u201d<\/em> iborasi bilan variantdosh hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bolasining yangi istak va xohishlarini qanday qondirishni bilmay boshi qotib yurganida, bu masala o\u2019z-o\u2019zidan hal bo\u2019ldi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cBoshi qotmoq\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida 1<em>.\u201d uzoq o\u2019ylab ham aniq bir fikrga kela olmaslik\u201d<\/em> 2<em>. \u201co\u2019ylayverib gangimoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildiradi. Mazkur gapda esa bu ibora <em>\u201daniq bir fikrga kela olmaslik\u201d <\/em>ma\u2019nosida kelgan<em>. <\/em>Shuningdek, <em>\u201co\u2019ylayverib gangimoq\u201d<\/em> iborasi \u201c<em>boshi qotdi\u201d, \u201cboshini qotirmoq\u201d, \u201cboshni qotirmoq\u201d, \u201cmiyasi qotdi\u201d, \u201cmiyasini qotirmoq\u201d<\/em> iboralari bilan variantdosh bo\u2019lib, \u201c<em>boshi shishdi\u201d, \u201cmiyasi g\u2019ovlab ketdi\u201d <\/em>iboralari bilan sinonimlik qatorini hosil qiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Tashlangandayam hech bir shovursiz, shovqinsiz ot qo\u2019ydi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida \u201c<em>ot qo\u2019ymoq<\/em> \u201c iborasi I.1<em>.\u201d otini tez yugurtirmoq\u201d&nbsp; 2.<\/em><em> <\/em><em>\u201cOtliq holda bostirib bormoq\u201d,<\/em> ot qo\u2019ymoq <em>II \u201c nom bermoq\u201d, \u201cnomlamoq\u201d <\/em>&nbsp;ma\u2019nolarida kelgan. Ushbu gapda esa bu ibora \u201c<em>bostirdi, tashlandi<\/em>\u201d degan ma\u2019noda kelgan<em>. \u201cOt solmoq\u201d<\/em> (kim?) iborasi bilan sinonimdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Yumronqoziq iniga urib ketgach, beozor toshbaqaga og\u2019iz soldi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;\u201cOg\u2019iz solmoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida 1. <em>\u201dqayliq yoki kuyov qilish niyati borligini aytmoq\u201d<\/em>, 2<em>. \u201dg\u2019ayriqonuniy ravishda o\u2019zlashtirishga harakat qilmoq\u201d<\/em> ma\u2019nolarini bildirib kelgan. Mazkur gapda esa \u201c<em>og\u2019iz solmoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi \u201c<em>yeyishga harakat qilmoq\u201d, \u201cyemoq\u201d<\/em> ma\u2019nolarida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>Sichqonning yumshoq va mazali etini totiganidan so\u2019ng, ishtahasi karnay tortib, ko\u2019ringan, shitirlagan narsaga tashlanaverib, keng dashtga chiqqanini sezmay qoldi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida \u201c<em>ishtahasi karnay<\/em>\u201d iborasi 1<em>.\u201d yeb-ichish istagi juda kuchli\u201d <\/em>2. <em>\u201cnimagadir ega bo\u2019lish istagi juda kuchli\u201d<\/em>&nbsp; ma\u2019nolarini bildiradi. Mazkur gapda \u201c<em>ishtahasi karnay\u201d <\/em>&nbsp;iborasi \u201c<em>yeb-ichish istagi juda kuchli<\/em>\u201d ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>Ertasi onasi qorasini ko\u2019rsatmadi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;\u201cQorasini ko\u2019rsatmaslik\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201ckimningdir ko\u2019ziga hech ko\u2019rinmaslik\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan bo\u2019lib, mazkur&nbsp; gapda <em>\u201cko\u2019zga ko\u2019rinmadi\u201d<\/em> ma\u2019nosinini ifodalagan<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>U kattakon soqchi yumronqoziqni ko\u2019z ostiga olgandi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;<\/em><em>\u201cKo\u2019z ostiga olmoq<\/em>\u201d iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201cbiror obyektni yoki narsani o\u2019ziniki qilib olishga mo\u2019ljallamoq\u201d<\/em> tushunchasini ifodalaydi. Mazkur gapda esa bu ibora <em>\u201cmo\u2019ljallamoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Biroq barcha harakatlari zoye ketdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbugapdagi \u201c<em>zoye ketmoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201cbehuda\u201d, \u201cbefoyda sarflamoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalaydi. Mazkur&nbsp; gapda <em>ham \u201czoye ketmoq<\/em>\u201d iborasi <em>\u201cbefoyda\u201d <\/em>degan ma\u2019noda kelgan. Ushbu iboraning variant <em>\u201cbekor ketmoq\u201d, \u201cbekor ketkazmoq\u201d<\/em> (nima?), sinonimi esa <em>\u201cshamolga uchmoq\u201d, \u201chavoga uchmoq\u201d<\/em> (nima?) iboralaridir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>Natijada maydonda o\u2019ralashib yurgan yumronqoziqlardan asar ham qolmasdi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>\u201cAsar qolmadi\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201cbutunlay\u201d, \u201cizsiz yo\u2019qolmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalaydi. Mazkur gapda esa \u201c<em>asar qolmadi\u201d <\/em>&nbsp;iborasi <em>\u201cbutunlay yo\u2019qolmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>Mulk egasi sifatida qoni qaynab, o\u2019sha tomonga pisib jo\u2019nadi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;<\/em>O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida \u201c<em>qoni qaynamoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi&nbsp; <em>\u201cg\u2019azabi kelmoq\u201d, \u201cg\u2019azablanmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildiradi. Shuningdek, mazkur gapda ham <em>qoni qaynamoq<\/em> iborasi <em>\u201cg\u2019azabi kelmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalab kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>Uning jismida yovvoyi ajdodlarining yovqur qoni shu qadar ko\u2019pirdiki, qahru g\u2019azabdan esi og\u2019ib qolayozdi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida \u201c<em>esi og\u2019di\u201d <\/em>&nbsp;iborasi 1<em>. \u201ctelba bo\u2019lmoq\u201d, \u201cjinni bo\u2019lmoq\u201d <\/em>ma\u2019nosida kelgan. Sinonimi&nbsp; <em>\u201caqldan ozmoq\u201d, \u201cesdan og\u2019moq\u201d<\/em> (kim?) 2<em>. \u201cTelbalanmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida bo\u2019lib,&nbsp; uning varianti <em>\u201cesni og\u2019dirib qo\u2019ymoq\u201d<\/em> (nima?, kimning?) 3. <em>\u201cMahliyo bo\u2019lib qolmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalab, sinonimi <em>\u201chushi ketmoq\u201d<\/em> (kimning?, nimaga?). Mazkur gapda <em>esa \u201cesi og\u2019moq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi <em>\u201ctelba bo\u2019lmoq\u201d, \u201cjinni bo\u2019lmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildirgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Qaydam, bu \u201cmaxluq\u201d qochmoqni xayoliga ham keltirmadi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;\u201cXayoliga keltirmoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida 1. <em>\u201co\u2019ylamoq\u201d, \u201cidrok qilmoq\u201d, \u201cfahmlamoq\u201d<\/em> 2<em>. \u201cXotirasida tiklanmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan. Ushbu gapda esa bu ibora <em>\u201cesiga keltirmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalagan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Olg\u2019a yurishdan naf yo\u2019q, uning qop-qora tusi tez ko\u2019zga tashlanadi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida \u201c<em>ko\u2019zga tashlanmoq<\/em>\u201d iborasi 1<em>. \u201d ro\u2019y-rost, aniq ko\u2019rinmoq\u201d,<\/em> 2<em>.\u201d aniq ajralib, sezilib turmoq\u201d <\/em>&nbsp;ma\u2019nolarini ifodalab kelgan. Mazkur gapda esa \u201c<em>ko\u2019zga tashlanmoq<\/em> \u201c iborasi <em>\u201caniq ko\u2019rinmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>So\u2019ng es-hushini bir oz yig\u2019ib, pastak butalar panasiga o\u2019tib yotdi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>\u201cEs-hushini yig\u2019moq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida 1. <em>\u201cparishonlikdan qutulmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan bo\u2019lib, uning varianti <em>\u201ces-hushini yig\u2019ishtirmoq\u201d, \u201cesini yig\u2019moq\u201d,<\/em> <em>\u201cesini yig\u2019ishtirmoq\u201d<\/em> iborasidir. 2.<em>\u201d O\u2019ylab ish tutadigan bo\u2019lmoq\u201d<\/em> &nbsp;ma\u2019nosini ifodalab, variantdoshi <em>\u201ces-hushini yig\u2019ishtirmoq\u201d, \u201cesini yig\u2019moq\u201d <\/em>iborasidir. Mazkur gapda esa \u201c<em>es-hushini yig\u2019moq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi <em>\u201cparishonlikdan qutulmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildirgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Raqibi naq iblisning o\u2019zi, har bir harakatini ko\u2019zdan qochirmay, hamlaga shay turardi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201cko\u2019zdan qochirmoq\u201d<\/em>&nbsp; iborasi&nbsp; 1<em>. \u201cdiqqatni susaytirish oqibatida qarab turgan obyektidan chalg\u2019imoq\u201d,<\/em> 2. <em>\u201cyo\u2019qotib qo\u2019ymoq\u201d<\/em> ma\u2019nolarini ifodalaydi. Mazkur gapda esa bu ibora <em>\u201cyo\u2019qotib qo\u2019ymoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>Birgalashib manovi bezbetni boplab adabini berib qo\u2019yishgan bo\u2019lardi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;\u201cAdabini bermoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201cqilmishiga yarasha jazolamoq\u201d<\/em> degan ma\u2019noda kelgan. Ushbu gapda esa <em>\u201cadabini bermoq\u201d<\/em> iborasi&nbsp; <em>\u201cqilmishiga yarasha jazolamoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalagan. Shuningdek, &nbsp;<em>\u201cjazosini bermoq\u201d<\/em> &nbsp;(kim?, kimning?) iborasi bilan sinonim hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>U yoniga ko\u2019z qirini tashlab qo\u2019ydi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;<\/em>O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida \u201c<em>ko\u2019z qirini tashlamoq\u201d&nbsp; <\/em>iborasi <em>\u201ctez va sezilar-sezilmas qaramoq\u201d <\/em>ma\u2019nosini bildirib, <em>\u201cko\u2019zinig qirini tashlamoq\u201d<\/em> (kim?, kimga?) uning variantidir. Ushbu gapda ham \u201c<em>ko\u2019z qirini tashlamoq\u201d&nbsp; <\/em>iborasi <em>\u201csezilar-sezilmas qaramoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>U payt poylab turib, to\u2019yqusdan Qoravoyning bo\u2019g\u2019ziga chang soldi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;\u201cChang solmoq\u201d&nbsp; <\/em>iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida 1. <em>\u201castoydil tashlanmoq\u201d<\/em>, 2. <em>\u201cg\u2019ayriqonuniy tarzda o\u2019ziniki qilishga intilmoq\u201d<\/em> ma\u2019nolarida kelgan. Mazkur gapda bu ibora <em>\u201castoydil tashlanmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalagan. Berilgan iboraning varianti <em>\u201cchangal solmoq\u201d<\/em> (kim?, nimaga?) iborasidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>U bu hamlaga puxta hozirlik ko\u2019rgan, shu paytgacha bu usul bilan qanchadan-qancha itlarning dodini bermagandi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;\u201cDodini bermoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida 1<em>. \u201chaqqoniy ravishda jazolamoq\u201d<\/em>, 2. <em>\u201cqirib tashlamoq\u201d, \u201cko\u2019plab o\u2019ldirmoq\u201d,<\/em> 3. <em>\u201cmag\u2019lub qilmoq\u201d, \u201cqatorasiga yutmoq\u201d<\/em>, 4<em>. \u201coh-voh qilishiga olib kelmoq\u201d<\/em>&nbsp; tushunchalarini ifodalagan. Mazkur&nbsp; gapda bu ibora <em>\u201cmag\u2019lub qilmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Fig\u2019on etmoqqa tushgan itni tutmoqqa ko\u2019ngli bo\u2019lmay, tog\u2019ani bu yo\u2019ldan qaytarmoq istadi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida<em> \u201cko\u2019ngli bo\u2019lmadi\u201d <\/em>iborasi <em>\u201cko\u2019ngilchanlik tufayli botinolmaslik\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildirib, mazkur parchada ham aynan shu ma\u2019noni ifodalab kelgan. Sinonimi <em>\u201cko\u2019ngli bo\u2019lmadi\u201d<\/em> (kimning?, kimni?, nimani?), <em>\u201cko\u2019zi qiymadi\u201d<\/em> (kimning?, kimni?, nimani?), variantdoshi esa <em>\u201cko\u2019ngli bo\u2019lmadi\u201d<\/em> (kimning?, kimni?), <em>\u201cko\u2019ngil bo\u2019lmadi\u201d<\/em> (kimni?, nima qilishga?) iboralari hisoblanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Tumshuq yalab, mushukka ko\u2019z tikib o\u2019tiraverdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;\u201cKo\u2019z tikmoq\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201ctikilib qaramoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalaydi. Mazkur parchada ham <em>\u201cko\u2019z tikmoq\u201d<\/em> iborasi <em>\u201ctikilib qaramoq\u201d <\/em>&nbsp;ma\u2019nosini bildirgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Badiiy asarda frazeologik birliklarning qahramon nutqida aks etishini ko\u2019rib chiqamiz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>-Durust, &#8212; dedi bola. \u2013Shashtingdan tushayapsan. Demak, aqling kirayapti. Ma, ol.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qahramon nutqida aks etgan <em>\u201caqli kirmoq\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida 1. <em>\u201ces-hushli bo\u2019lmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalab, uning varianti <em>\u201cesi kirdi\u201d, \u201caql kirdi\u201d<\/em>, sinonimi esa <em>\u201caqlini tanimoq\u201d, \u201caqli kirib qolmoq\u201d<\/em> iboralaridir. 2<em>. \u201cAnglamoq\u201d, \u201ctushunmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildirib, uning varianti <em>\u201cesi kirdi\u201d, \u201ces kirdi\u201d&nbsp; <\/em>iborasi hisoblanadi. Mazkur parchada aks etgan <em>\u201caqli kirmoq\u201d<\/em> iborasi <em>\u201ces-hushli bo\u2019lmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildirgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>-Yaxshilik yoqmaydigan hayvon ekansan! Agar shunday qilaversang, qaytib qoramniyam ko\u2019rsatmayman. O\u2019lasan keyin ochdan.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qahramon nutqida aks etgan <em>\u201cqorasini ko\u2019rsatmaslik\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201ckimningdir ko\u2019ziga hech ko\u2019rinmaslik\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildiradi. Mazkur gapda&nbsp; ham <em>\u201cqorasini ko\u2019rsatmaslik\u201d<\/em> iborasi ham aynan shu ma\u2019noda kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>-Faqat\u2026urmang.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>-Nega, gapga kirmasa hech ayash yo\u2019q.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>-Battar g\u2019ashig\u2019adi-da.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/em>Qahramon nutqida aks etgan&nbsp; <em>\u201cgapga kirmoq\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201caytganini qilmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan. Mazkur parchada ushbu ibora <em>\u201cquloq solmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildirgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>-Xo\u2019rozni boshiga yetdi-da, Orifboy, &#8212; dedi nolakor ohangda. \u2013 Vishshiy surt xo\u2019roz edi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/em>Yuqoridagi qahramon nutqida aks etgan gapdagi \u201c<em>boshiga yetmoq\u201d <\/em>&nbsp;iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida&nbsp; <em>\u201cyo\u2019q qilmoq\u201d, \u201chalok qilmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini ifodalaydi. Mazkur parchada esa&nbsp; bu ibora <em>\u201chalok qilmoq\u201d <\/em>ma\u2019nosini bildirib kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Xaridor necha kilo yuk qilarkan, deb turmaydi. Sen esa yemish g\u2019amini yemaysan<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ushbu parchadagi <em>\u201cg\u2019am yemoq\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida 1. <em>\u201ckuyinib qayg\u2019urmoq\u201d,<\/em> 2. \u201c<em>g\u2019amxo\u2019rlik qilmoq\u201d,<\/em> 3. <em>\u201cilgaridan o\u2019ylab, hozirlik qilib qo\u2019ymoq\u201d<\/em> tushunchalarini ifodalagan. Mazkur parchada esa ushbu ibora <em>\u201ckuyinib qayg\u2019urmaslik\u201d <\/em>&nbsp;ma\u2019nosini bildirgan.&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>Tolmas uning aytganini qilaman deb, yangasidan gap eshitadi<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Mazkur parchada aks etgan <em>\u201cgap eshitmoq\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201ctanbeh\u201d, \u201ckoyish so\u2019zlarini tinglashga majbur bo\u2019lmoq\u201d<\/em> ma\u2019nosini bildiradi. Ushbu gapda esa bu ibora <em>\u201ckoyish so\u2019zlarini tinglashga majbur bo\u2019lmoq \u201d<\/em> ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>-Egasiz it bevosh bo\u2019ladi. Birovga ziyon yetkazsa, sadoqatli edi deb turmaydi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qahramon nutqida aks etgan <em>\u201cziyon yetkazmoq\u201d<\/em> iborasi <em>\u201czararli bo\u2019lib chiqmoq\u201d <\/em>ma\u2019nosida kelgan bo\u2019lib, varianti <em>\u201czarar yetkazmoq\u201d,<\/em> sinonimi esa <em>\u201cfutur yetmoq\u201d, \u201cfutur yetkazmoq\u201d, \u201cxalal yetdi\u201d, \u201cxalal yetkazmoq\u201d, \u201czarari tegdi\u201d, \u201czarar keltirmoq\u201d <\/em>iboralaridir. Mazkur gapda ham bu ibora <em>\u201czarar yetkazmoq\u201d <\/em>&nbsp;ma\u2019nosini ifodalab kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>-Itni tutishga yordam berishdan bosh tortganingni aytayapman.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <\/em>O\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201cbosh tortmoq\u201d<\/em> iborasi <em>\u201camalga oshirishga rozi bo\u2019lmaslik\u201d, \u201ce\u2019tiroz bildirmoq\u201d<\/em> ma\u2019nolarini bildiradi. Mazkur parchada aks etgan <em>\u201cbosh tortmoq\u201d <\/em>iborasi <em>\u201ce\u2019tiroz bildirmoq\u201d <\/em>ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <em>-Jiyanimning ruhi haqqi-hurmati uni hovlida ko\u2019z qorachig\u2019imday asramoqchiman<\/em>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Yuqoridagi qahramon nutqida aks etgan <em>\u201cko\u2019z qorachig\u2019iday asramoq\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida&nbsp; <em>\u201co\u2019ta darajada avaylab,&nbsp; g\u2019amxo\u2019rlik ko\u2019rsatmoq\u201d <\/em>&nbsp;ma\u2019nosini ifodalaydi. Mazkur parchada aks etgan <em>\u201cko\u2019z qorachig\u2019iday asramoq\u201d <\/em>iborasi <em>\u201co\u2019ta darajada avaylamoq\u201d <\/em>ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Birov ilib ketsa, arvohlar oldida baloga qolmaylik deyman-da, jo\u2019rajon.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Ushbu gapda aks etgan <em>\u201cbaloga qolmoq\u201d<\/em> iborasi o\u2019zbek tili frazeologizmlar lug\u2019atida <em>\u201cjavobgarlikka, jazoga duchor bo\u2019lmoq\u201d<\/em>&nbsp; ma\u2019nosida bildirgan. Mazkur parchada esa bu ibora \u201c<em>jazoga duchor bo\u2019lmoq\u201d<\/em>&nbsp; ma\u2019nosida kelgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xulosa qilib aytganda, frazemalar aslida bir necha so\u2019zlardan tashlik topgan bo\u2019lsa ham yagona bir yaxlit so\u2019zga teng keladi. Ularda jozibadorlik, ta\u2019sirchanlik oddiy so\u2019zlar ifodalaydigan ma\u2019nodan ko\u2019ra kuchliroq ma\u2019no ifodalaydi. Frazamalar emotsional-ekspressivlik, ta\u2019sirchanlik, his-hayajon kabi ma\u2019nolar bilan birga xalqning urf-odatlari, insonlarning his-tuyg\u2019ularini&nbsp; ham ifodalaydi. Frazeologik birliklar emotsionalligiga va zamonaviyligiga ko\u2019ra farqlanadi. Ularda polisemiya-ko\u2019p ma\u2019nolilik ko\u2019p uchraydi. Barcha so\u2019zlarda mavjud bo\u2019lganidek, frazeologik birliklarda ham sinonimlik va antonimlik mavjud.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Frazemalar turli xil sharoitlarda xalq orasida paydo bo\u2019lgan va shakllangan. Masalan, xalq turmush tarzidan kelib chiqqan holda milliyligi, orzu-umidlaridan kelib chiqqan holda shakllangan. Bu esa o\u2019zbek tili so\u2019z qatlamini boyishiga sabab bo\u2019ladi. Shuningdek, so\u2019z ustalari nutqini jozibador va ta\u2019sirchan qilish maqsadida iboralardan foydalanishadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; <strong>FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO\u2019YXATI<\/strong><\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li>O\u2019zbekiston Respublikasining \u201cTa\u2019lim to\u2019g\u2019risida\u201dgi Qonun (1997-yil<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">29-avgustda qabul qilingan) Barkamol avlod \u2013 O\u2019zbekiston taraqqiyotining poydevori. \u2013 Toshkent: \u201cO\u2019zbekiston\u201d, 1997-yil.<\/p>\n\n\n\n<ul class=\"wp-block-list\">\n<li>2.Rahmatullayev Sh, Mahmudov N, Xolmanova Z, O\u2019razova I, Rixsiyeva K \u201cO\u2019zek tili frazeologik lug\u2019ati\u201d (Toshkent-2022) G\u2019afur G\u2019ulom nomidagi nashriyot matbaa ijodiy uyi \u201cUniversitet\u201d 2006)<\/li>\n\n\n\n<li>A. Nurmanov, A. Sobirov, N. Qosimova Hozirgi o\u2019zbek adabiy tili (Toshkent- 2013)<\/li>\n\n\n\n<li>Bakiyeva M. Frazeologizmlarni o\u2019rganish interaktiv usullaridan biri sifatida (Toshkent-2020)<\/li>\n\n\n\n<li>\u00a0G\u2019. Abdurahmonov, D. Xo\u2019jayeva\u00a0 Hozirgi o\u2019zbek adabiy tili. (Toshkent- 2003)<\/li>\n\n\n\n<li>N. Norqobilov \u201cChangalzor iti\u201d (Toshkent-2000)<\/li>\n<\/ul>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nilufar\u00a0Saitova,Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti Filolgiya fakulteti o\u02bbzbek tili va adabiyoti kafedrasi o\u02bbqituvchisi. Ozoda Xalilova ,Iroda To\u02bbraxonova ,Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti talabasi. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Annotatsiya: Ushbu maqolada frazemalarning badiiy asarda qo\u2019llanilishi, asarda qanday ma\u2019no anglatgani shuningdek, izohli lug\u2019atda frazemalar qay tarzda berilishi haqida ma\u2019lumot berilgan. &nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Kalit so\u2019zlar: Frazema, \u201cChangalzor <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=493\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[1],"tags":[],"class_list":["post-493","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-1"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/493","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=493"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/493\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":494,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/493\/revisions\/494"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=493"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=493"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=493"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}