{"id":476,"date":"2025-06-11T01:21:05","date_gmt":"2025-06-10T22:21:05","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=476"},"modified":"2025-06-11T01:32:48","modified_gmt":"2025-06-10T22:32:48","slug":"normurod-norqobilovning-togdagi-yolgiz-odam-qissasida-sodda-gaplarning-qollanishi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=476","title":{"rendered":"Normurod Norqobilovning \u201cTog\u2019dagi yolg\u2019iz odam\u201c qissasida sodda gaplarning qo\u2019llanishi"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong> Nodira<\/strong> <strong>Nabiyeva,<br>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Filologiya fakulteti O\u2018zbek tili va adabiyoti kafedrasi \u00f2qituvchisi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Diyora Mamarahimova,<br>G\u00f2zal Anorova,<br>Diyora &nbsp;Abdinazarova,<br>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti talabalari.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Sodda gaplar<\/strong>&nbsp;\u2014 o\u02bbz tarkibida birgina predikativ birlikka ega bo\u02bblgan, ma\u02bclum fikr ifodalay oladigan, grammatik va intonatsion jihatdan shakllangan sintaktik birlik (Sen kosmonavt bo\u02bblmoqchimisan? Tog\u02bb tepasida to\u02bbplanayotgan bulutlar tushga borib quyuqlasha boshlaydi. Men sizga mashq chalib beray). Sodda gap bir predikativ aloqani namoyon qiluvchi sodda birlik sifatida ikki yoki undan ortiq sodda predikativ birliklarning qo\u02bbshilmasidan iborat bo\u02bblgan qo\u02bbshma gapga qarama qarshi qo\u02bbyiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sodda gapning asosiy tavsiflari quyidagilardan iborat bo\u02bblishi mumkin: uning muayyan so\u02bbz shakllari (predikativ asosining tarkibiy qismlari) orqali shakllanuvchi sintaktik strukturasi va mazkur tarkibiy qismlarning o\u02bbzaro munosabati; uning semantik strukturasi; so\u02bbz tartibi va ohang; ran predikativ asosining tarkibiy qismlari yoki predikativ asosning kengaytiruvchilari hisoblangan gap bo\u02bblaklari.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Sodda gap yig\u02bbiq yoki yoyiq bo\u02bblishi mumkin. Yig\u02bbiq Sodda gap bosh bo\u02bblaklardangina, ya\u02bcni birgina predikativ sintagmadangina iborat bo\u02bbladi (Ish boshlandi. Ular kelishyapti); yoyiq Sodda gap bosh va ikkinchi darajali bo\u02bblaklardan tashkil topadi, ya\u02bcni uning tarkibida predikativ sintagma bilan birga boshqa sintagmalar ham bo\u02bbladi<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Sodda gapning tarkibida uyushiq bo\u2018laklar, undalmalar, kirish va kiritma qurilmalar, ajratilgan bo\u2018laklar: sifatdosh, ravishdosh o\u2018ramlar, harakat nomili tizimlar qatnashib, sodda gapni ham shakliy, ham mazmuniy jihatdan murakkablashtiradi. Bunday gaplar murakkablashgan sodda gaplar deyiladi. Prof.G\u2018.Abdurahmonov tomonidan ilmiy adabiyotlarga olib kirilgan murakkablashgan sodda gaplar atamasi ostida sodda gaplar bilan qo\u2018shma gaplar oralig\u2018idagi gaplar ekanligi ta\u2019kidlanadi. Badiiy matnda soda gaplarni tahlil qilishda sodda gaplarni tahlil qilishda sodda gapning turlari: yig\u2019iq va yoyiq sodda gaplar; sodda gapni murakkablashtiruvchi vositalarga ahmiyat beriladi. Quyida Normurod Norqobilovning \u201cTog\u2019dagi yolg\u2019iz odam\u201d qissasi asosida sodda gaplar tahlilini ko\u2019rib chiqamiz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Va shuning uchun ham sukutni o\u2019ziga esh bilib, churq etmaslikka urinardi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Esh bilib &#8212; <\/em>Ravishdosh yordamida murakkablashgan sodda gap turi; Bosh bo\u2019lak: ega-ifodalanmagan; kesim \u2013<em>urinadi<\/em>-sodda fe\u2019l kesim. sodda&nbsp; yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Ammo qorli tovdan berman enmaydigan qoploni nimasi?!<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Enmaydigan<\/em>-Sifatdosh bilan murakkablashgan sodda gap turi; bosh bo\u2019laklar: ega-<em>qoploni- <\/em>ot so\u2019z turkumi bilan ifodalangan,&nbsp; kesim &#8212; <em>nimasidir<\/em>, ot kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp;&nbsp; Bu olachipor mahluq qachondan beri bu tomonlarga o\u2019ralashadigan bo\u2019lib qoldi ?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>O\u2019ralashadigan-<\/em>Ravishdosh bilan murakkablashgan sodda gap turi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bosh bo\u2019laklar: ega-<em>mahluq-<\/em>otso\u2019z turkumi bilan ifodalangan<em>, <\/em>kesim-<em>bo\u2019lib qoldi<\/em>-murakkab fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;Undan bizni himoya qilaoladigan bironta mard bormi o\u2019zi bu qishloqda !<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;Himoya Qilaoladigan- <\/em>Sifatdosh bilan murakkablashgan sodda gap turi;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bosh bo\u2019laklar: ega-<em>mard<\/em>-sifat so\u2019z turkumi bilan ifodalangan, kesim-<em>bormi<\/em>, modal so\u2019z bilan ifodalangan ot kesim, sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>&nbsp;Bundan hamma jiddiy tashvishda edi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Sodda gap, bosh bo\u2019laklar: ega-<em>hamma-<\/em>olmosh so\u2019z turkumi bilan ifodalangan, kesim- <em>tashvishda edi<\/em>-to\u2019liqsiz fe\u2019l bilan ifodalangan fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Ayniqsa, hamdamqul oqsoqol, go\u2019yo qoplon erta-indin butun suruvini yeb-yutib qo\u2019yadigandek, o\u2019tirgani joy topolmay qolgan edi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ayniqsa-kirish so\u2019z<em>, Hamdamqul oqsoqol<\/em>-undalma, kirish so\u2019z va undalma bilan murakkablashgan sodda gap turi; bosh bo\u2019laklar: ega \u2013 <em>qoplon-<\/em>ot so\u2019z turkumi bilan ifodalangan, kesim-<em>o\u2019tirgani joy topolmay qolgan edi<\/em>-ibora bilan ifodalangan to\u2019liqsiz fe\u2019lli fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bundan oqsoqolning yomon jini qurshadi.<\/em><em><\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bosh bo\u2019laklar: ega- ifodalanmagan, kesim-<em>jini qurshamoq-<\/em>ibora bilan ifodalangan fe\u2019l kesim.&nbsp; Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Omonalini boplab to\u2019zg\u2019itib, changitib so\u2019kib tashlagisi keladi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u2019zg\u2019itib, changitib-ravishdosh bilan murakkablashgan sodda gap turi; bosh bo\u2019laklar: egasi ifodalanmagan gap, kesim-<em>so\u2019kib tashlagisi kelmoq<\/em>-ko\u2019makchili qurilma bilan murakkablashgan fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>U xuddi so\u2019kishga bahona qidirganday, bir zumga tin oladi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bahona qidirganday<\/em>-ravishdosh bilan murakkablashgan sodda gap turi; bosh bo\u2019laklar: ega-<em>u<\/em>-olmosh bilan ifodalangan, kesim- <em>tin oladi<\/em>&#8212; ibora bilan ifodalangan murakkab fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Yigitga boshdan-oyoq sinchikov nazar tashlaydi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bosh bo\u2019laklar: ega- ifodalanmagan, kesim-<em>nazar tashlaydi<\/em>-ibora bilan ifodalangan murakkab fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>U yigitga yanada sinchikovlik bilan razm soladi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bosh bo\u2019laklar: ega-<em> u<\/em>&#8212; olmosh bilan ifodalangan, kesim- <em>razm solmoq<\/em>-ibora bilan ifodalangan murakkab fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Ha, uning qimtilgan lablari, chimrilgan qoshlari va yana nimasidir enasiniki edi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Ha<\/em>&#8212; modal so\u2019z, <em>qimtilgan lablari, chimrilgan qoshlari<\/em>-uyushiq bo\u2019laklar bilan murakkablashgan sodda gap turi; bosh bo\u2019laklar: ega-<em>lablari, qoshlari<\/em>-ot so\u2019z turkumi bilan ifodalangan, kesim-<em>enasiniki edi<\/em>-to\u2019liqsiz fe\u2019l bilan ifodalangan murakkab fe\u2019l kesim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bu o\u2019xshashlikni dabdurustdan payqab qolgan oqsoqolning ichi dirillab, ko\u2019ksida necha yillardan buyon dimlanib, mog\u2019orlanib yotgan ko\u2019hna alamlari tuyqusdan bosh ko\u2019targanini sezdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Dirillab-<\/em> ravishdosh va <em>dimlanib, mog\u2019orlanib<\/em> -uyushiq bo\u2019lak bilan murakkablashgan sodda gap turi; bosh bolaklar: ega<em>-alamlari<\/em>&#8212; ot so\u2019z turkumi bilan ifodalangan, kesim-<em>sezdi<\/em>&#8212; sodda fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Lekin o\u2019lgandan battar bo\u2019lib, necha yillardandirki saragulning yuziga tik qarolmay, undan nari qochib yurdi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Battar bo\u2019lib-<\/em>ravishdosh bilan murakkablashgan sodda gap tur; bosh bo\u2019laklar: ega ifodalanmagan, kesim-<em>qochib yurdi<\/em>-ko\u2019makchili qurilma bilan ifodalangan murakkab fe\u2019l kesim.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Yo iymon-etiqodini nechog\u2019lig\u2019 to\u2019kisligini shu yo\u2019l bilan sinab ko\u2019rmoqni istadimikin?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bosh bo\u2019laklar: ega- ifodalanmagan, kesim- <em>istadimikin<\/em>-sodda fe\u2019l kesim.Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Yo iymoni azaldan kemtikligini bilib, jazo tariqasida, ovloq yerda saragulga ro\u2019paro\u2019 keldimikan?<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><em>Bilib-<\/em> ravishdosh bilan murakkablashgan sodda gap turi; bosh bo\u2019laklar: ega- ifodalanmagan, kesim- <em>ro\u2019paro\u2019 keldimikan<\/em>-qo\u2019shma fe\u2019l bilan ifodalangan murakkab fe\u2019l kesim. Sodda yoyiq gap.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mazkur maqolada o\u2018zbek tilida sodda gaplarning tuzilishi, turlari va ularning tahlili o\u2018rganildi. Tadqiqot davomida sodda gaplarning strukturaviy xususiyatlari, ularning tarkibiy qismlari va gapda qanday rol o\u2018ynashi haqida batafsil ma\u2019lumot berildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Sodda gaplar sintaksisning asosiy bo\u2018lagi hisoblanib, ularning o\u2018ziga xosliklari va ahamiyati tadqiqotda yoritildi. Jumladan, sodda gaplarning to\u2018liq va to\u2018liq bo\u2018lmagan turlari, ularning qanday yasalishi va turli vaziyatlarda qo\u2018llanishi ko\u2018rib chiqildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shuningdek, ushbu maqolada Normurod Norqobilovning \u201c Tog\u2019dagi yolg\u2019iz odam\u201d qiassasidagi sodda gaplarning&nbsp; berilishi va ularning turlari tahlil qilinib, asar qahramonlarining nutqi jarayonida sodda gaplarning berilishi va ularning&nbsp; ahamiyati ko\u2019rib chiqildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Masalan<em>, Ayniqsa, Hamdamqul oqsoqol, go\u2019yo qoplon erta-indin butun suruvini yeb-yutib qo\u2019yadigandek, o\u2019tirgani joy topolmay qolgan edi.<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qissada keltirilgan bu gapda <em>ayniqsa- <\/em>kirish so\u2019z, <em>hamdamqo\u2019l <\/em>oqsoqol- undalma, kirish so\u2019z va undalma bilan murakkablashgan sodda gap turi; bosh bo\u2019laklar : ega<em>&#8212; qoplon<\/em> \u2013 ot so\u2019z turkumi bilan ifodalangan, kesim- <em>o\u2019tirgani joy<\/em> <em>topolmay qolgan edi-<\/em> ibora bilan ifodalangan to\u2019liqsiz fe\u2019lli kesim. Sodda yoyiq gap holida keltirilgan. Mazkur maqolada qissadagi shu kabi sodda gaplar tahlil qilinib, o\u2019rganib chiqildi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nodira Nabiyeva,Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti, Filologiya fakulteti O\u2018zbek tili va adabiyoti kafedrasi \u00f2qituvchisi. Diyora Mamarahimova,G\u00f2zal Anorova,Diyora &nbsp;Abdinazarova,Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti talabalari. Sodda gaplar&nbsp;\u2014 o\u02bbz tarkibida birgina predikativ birlikka ega bo\u02bblgan, ma\u02bclum fikr ifodalay oladigan, grammatik va intonatsion jihatdan shakllangan sintaktik birlik (Sen kosmonavt bo\u02bblmoqchimisan? Tog\u02bb tepasida to\u02bbplanayotgan bulutlar <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=476\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-476","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-maqola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/476","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=476"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/476\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":479,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/476\/revisions\/479"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=476"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=476"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=476"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}