{"id":431,"date":"2025-05-31T14:14:51","date_gmt":"2025-05-31T11:14:51","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=431"},"modified":"2025-05-31T14:14:59","modified_gmt":"2025-05-31T11:14:59","slug":"qoshma-gap","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=431","title":{"rendered":"Qo\u2018shma gap"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"has-text-align-right wp-block-paragraph\"><strong>Nilufar Saitova, ona tili va adabiyot kafedrasi o\u2018qituvchisi, <br>Pardayeva Gulshan, 303-guruh talabasi.<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Annotatsiya:<\/strong><br>Ilmiy manbalarda berilgan nazariy ma\u2019lumotlarni qiyosiy o\u2018rganish va ulardagi ma\u2019lumotlarni umumlashtirish, mavzuni matn asosida tahlil qilish ko\u2018nikmasini shakllantirish. Mavzuni o\u2018qitish bo\u2018yicha nazariy va amaliy jarayonlarni muvofiqlashtirish hamda metodik tavsiyalar ishlab chiqish.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Kalit so\u2018zlar:<\/strong> qo\u2018shma gap, nisbiy so\u2018zlar, metod, tadqiqot, olimlar, til siyosati, bog\u2018lovchi, sodda gap, olmoshlar.<\/p>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Qo\u2018shma gap<\/strong> \u2014 tuzilishiga ko\u2018ra sodda gapga o\u2018xshash, ikki yoki undan ortiq predikativ birlikning intonatsiya va mazmun jihatidan bir butunlik hosil etishi orqali yuzaga keladigan gap; gapning strukturaviy jihatdan alohida bir turi hisoblanadi. Qo\u2018shma gap tuzilishi va qurilish materiali jihatidan sodda gapdan farqlanadi. Sodda gapning qurilish materiali so\u2018z yoki so\u2018z birikmalari bo\u2018lsa, qo\u2018shma gapning qurilish materiali sodda gaplardir. Sodda gap bitta predikativ asosdan, qo\u2018shma gap esa ikki va undan ortiq predikativ asosdan tashkil topadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bir qancha turkiy tillarda, jumladan o\u2018zbek tilida ham qo\u2018shma gaplar mazmun munosabatlari, grammatik belgilar, tuzilish va intonatsiyasiga ko\u2018ra quyidagi uch asosiy turga bo\u2018linadi:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Bog\u2018lovchisiz qo\u2018shma gap<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>Bog\u2018langan qo\u2018shma gap<\/strong><\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ergashgan qo\u2018shma gap<\/strong><\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Bog\u2018langan qo\u2018shma gaplar<\/strong> esa quyidagi turlarga ajratiladi:<\/p>\n\n\n\n<ol class=\"wp-block-list\">\n<li><strong>Biriktiruv bog\u2018lovchilari yordamida tuzilgan bog\u2018langan qo\u2018shma gap<\/strong><br>\u2013 <em>va, hamda (ba\u2019zan ham yuklamasi)<\/em> orqali bog\u2018langan bo\u2018lib, tarkibidagi qismlar bir vaqtda yoki ketma-ket sodir bo\u2018ladigan voqea-hodisalarni anglatadi.<br>\u2013 Masalan: <em>Keng bog\u2018dagi har bir nihol qonib-qonib suv ichdi va uning yaproqlari nurga intilib o\u2018sa boshladi.<\/em> (O. Hoshimov)<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Zidlov bog\u2018lovchilari yordamida tuzilgan bog\u2018langan qo\u2018shma gap<\/strong><br>\u2013 <em>lekin, ammo, biroq, balki<\/em> kabi bog\u2018lovchilar yordamida tuziladi va tarkibiy qismlar mazmun jihatidan bir-biriga zid bo\u2018ladi.<br>\u2013 Masalan: <em>Har qanday narsada isrofgarchilik bor, ammo yaxshilikda isrof bo\u2018lmaydi.<\/em> (\u201cAjoyib nasihatlar\u201d)<\/li>\n\n\n\n<li><strong>Ayiruv bog\u2018lovchilari yordamida tuzilgan bog\u2018langan qo\u2018shma gap<\/strong><br>\u2013 <em>yo, yoki, yohud, goh&#8230;, goh, dam&#8230;, dam, ba\u2019zan&#8230;, ba\u2019zan&#8230;<\/em> kabi bog\u2018lovchilar vositasida tuzilib, birini tanlash yoki galma-gal sodir bo\u2018ladigan voqealarni ifodalaydi.<br>\u2013 Masalan: <em>Yo ko\u2018k unga o\u2018z sirlarini ochishni istamas, yo uning aql ko\u2018zgusi xiralashib qolgan.<\/em> (O. Yoqubov)<\/li>\n<\/ol>\n\n\n\n<hr class=\"wp-block-separator has-alpha-channel-opacity\"\/>\n\n\n\n<h3 class=\"wp-block-heading\"><strong>Xulosa:<\/strong><\/h3>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qo\u2018shma gaplar haqida umumiy xulosa qilganda, shuni aytish mumkin: tarkibidagi predikativ birliklar o\u2018zaro teng bog\u2018lovchilar yordamida birikkan (teng aloqali) qo\u2018shma gaplar <em>bog\u2018langan qo\u2018shma gap<\/em> deb yuritiladi. Ularning tarkibiy qismlari shaklan mustaqil bo\u2018lib ko\u2018rinsa-da, mazmunan va tuzilish jihatidan bir butunlikni tashkil etadi.<br>Masalan: <em>\u201cBahor keldi va gullar ochildi.\u201d<\/em><br>Yoki: <em>\u201cDilafruz chindan ham o\u2018zgargan, ammo o\u2018ktam kulgusi, quralai ko\u2018zlarining kibrona boqishi o\u2018sha-o\u2018sha edi.\u201d<\/em><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Qo\u2018shma gap va uning turlari, shuningdek, ularning tabiati masalalari rus va yevropa tilshunosligi qatori o\u2018zbek tilshunosligida ham keng va atroflicha o\u2018rganilgan.<\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Nilufar Saitova, ona tili va adabiyot kafedrasi o\u2018qituvchisi, Pardayeva Gulshan, 303-guruh talabasi. Annotatsiya:Ilmiy manbalarda berilgan nazariy ma\u2019lumotlarni qiyosiy o\u2018rganish va ulardagi ma\u2019lumotlarni umumlashtirish, mavzuni matn asosida tahlil qilish ko\u2018nikmasini shakllantirish. Mavzuni o\u2018qitish bo\u2018yicha nazariy va amaliy jarayonlarni muvofiqlashtirish hamda metodik tavsiyalar ishlab chiqish. Kalit so\u2018zlar: qo\u2018shma gap, nisbiy so\u2018zlar, metod, <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=431\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-431","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-maqola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/431","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=431"}],"version-history":[{"count":1,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/431\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":432,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/431\/revisions\/432"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=431"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=431"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=431"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}