{"id":425,"date":"2025-05-31T08:33:23","date_gmt":"2025-05-31T05:33:23","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=425"},"modified":"2025-05-31T08:45:57","modified_gmt":"2025-05-31T05:45:57","slug":"adabiyot-darslarini-tashkil-etishda-interfoal-usullar","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=425","title":{"rendered":"ADABIYOT DARSLARINI TASHKIL ETISHDA INTERFOAL USULLAR"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Suyunov Baxodir Turdiyevch, <\/strong><br><strong>kafedra dotsenti, filologiya fanlari doktori (DSc). <\/strong><br><br><strong>Dustmurotov Qahramon Mamadiyevich<\/strong>, <br><strong>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti filologiya fakulteti ona tili va adabiyot kafedrasi o&#8217;qituvchisi<\/strong>.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">So\u02bbz boshida shuni ta\u2019kidlab ketish joizki, hozir kunda jamiyat jadallik bilan rivojlanib bormoqda. Yangi texnologiyalar, ilm-fanda kashf qilinayotgan hodisalar bunga misol bo\u02bbla oladi, albatta. Bizning davlatimizda ilm-fanni rivojlantirish, ta\u2019lim sifatini yaxshilash uchun yangidanyangi loyihalar va tashabbuslar amalga oshirilmoqda, olimlarimiz va professorlarimiz tun-u kun izlanishda. Albatta, bularning hech biri besamar ketayotgani yo\u02bbq, hamma o\u02bbzining ijobiy natijalarini ko\u02bbrsatib kelmoqda. Biz ham ushbu maqolamiz orqali, yosh pedogoglarimizning ilmiga ozgina hissamiz qo\u02bbshsak judayam xursand bo\u02bblamiz. Mazkur maqola adabiyot darsiga bag\u02bbishlangan bo\u02bblib, o\u02bbqituvchi va o\u02bbquvchi uchun birdek mos tushuvchi qiziqarli metod, texnologiyalar saralab olingan. Dastavval, metod o\u02bbzi nima degan savolga javob bersak. Ona tili va adabiyot darslarida interfaol metodlardan foydalanish mumkin. Har bir darsni o\u02bbziga xos usul asosida o\u02bbtish, o\u02bbquvchining fanga bo\u02bblgan qiziqishini oshirish, uning qalbida ilmga muhabbat uyg\u2018otish o\u02bbqituvchining mahoratiga bog\u2018liq.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Interfaol usullar ta\u2019lim jarayonida qatnashayotgan har bir bilim oluvchining faolligiga, erkin va mustaqil fikr yuritishga asoslanadi. Bu usullardan foydalanganda bilim olish qiziqarli mashg\u2018ulotga aylanadi. Ko\u02bbp yillar davomida an\u2019anaviy dars o\u02bbtish ta\u2019limning asosiy shakllaridan biri bo\u02bblib keldi. An\u2019anaviy darsda o\u02bbqituvchi faol, o\u02bbquvchi esa passiv ishtirokchiga aylanadi. Bu esa o\u02bbquvchining mustaqil fikrlashi, izlanuvchanlik qobiliyati rivojlanishiga to\u02bbsqinlik qiladi. Axborot kommunikatsiya texnologiyalari shiddat bilan rivojlanayotgan bir paytda<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">bunday darslar yaxshi samara bermaydi. Bugungi davr talabi dars jarayonini noan\u2019anaviy tarzda mazmunli tashkil etish, o\u02bbquvchilarning qiziqishini orttirib, ularning o\u02bbquv jarayonidagi faolligini ta\u2019minlashni taqozo etadi. Metod (yun. \u201cmetodos\u201d \u2014 bilish yoki tadqiqot yo\u02bbli, nazariya, ta\u02bclimot) \u2014 vo-qelikni amaliy va nazariy egallash, o\u02bbzlashtirish, o\u02bbrganish, bilish uchun yo\u02bbl yo\u02bbriqlar, usullar majmuasi, falsafiy bilimlarni yaratish va asoslash usuli. Ya\u2019ni biz fanni metodlar orqali o\u02bbtadigan bo\u02bblsak, bu quyidagi imkoniyatlarni beradi:<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Vaqt tejaladi;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mavzu mustahkamlanadi;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Mavzu amaliyotda qo\u02bbllaniladi;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u02bbquvchining zerikib qolishiga yo\u02bbl qo\u02bbymaydi;<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Darsning yaxshi o\u02bbtishida o\u02bbqituvchiga yaqindan ko\u02bbmak beradi. Bu kabi imkoniyatlar metodlarning naqadar dars uchun zarur ekanligini ko\u02bbrsatib beradi, metodlarning xilma-xilligi bu o\u02bbqituvching mahoratidan darak beradi. Biz hozir adabiyot darsi uchun qulay bo\u02bblgan ayrim metodlar bilan o\u02bbrtoqlashamiz.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Tadqiqot metodi:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ushbu metod \u043e\u2018quv jarayonida bir muncha qiyin bo\u2018lgan nazariy yo\u02bbnalishdagi masalalar ko\u2018tarilishini nazarda tutadi. Bu metodda bilim olishning nisbatan yuqori bosqichida ta\u2019limning samarali izlanish usullarini mustaqil ravishda qo\u2018llash talab qilinadi. Bunda o\u02bbquvchilar dalil to\u02bbplash va ulami nazariy tahlil qilish, tizimga solish, umumlashtirish va ilmiy xulosalar chiqarish kabi; amaliy ishlarini bajaradilar. Tadqiqot metodining Evristik metoddan farqi shundaki, \u201ckashfiyot\u201d avvaldan ajratilgan materiallar tahlil qilinib, faktik materiallar umumlashtirilganidan so\u2018ng, amaliy ish jarayonida sodir bo\u2018ladi. Bunda o\u2018quv-biluv faoliyatining to\u02bbliq turkumini o\u02bbquvchilaro\u2018qituvchi rahbarligida o\u02bbzlari bajaradilar. Ya\u2019ni ma\u2019lumot to\u2018plashdan tortib, uni tahlil qilish va yangi bilimlami amaliyotda qo\u2018llashgacha bo\u2018lgan ishlarning barchasini o\u2018quvchilar o\u2018zlari mustaqil ravishda amalga oshiradilar. O\u2018quvchilar tomonickin faktik material to\u2018plash tadqiqot metodining zaruriy qismidir. Mustaqil ravishda tajribalar o\u2018tkazish o\u2018quvchining bilim olishga bo\u2018lgan qiziqishini oshiradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u02bbqituvchi o\u2018quvchilar ixtiyoriga dalillami topish, ulami taqqoslash, tizimga solish, umumlashtirishni topshirgani bilan uning muammolik darajasi kamaymaydi. Tadqiqot metodini qo\u2018llashda topshiriqlarning o\u2018quvchilar tomonidan bajarilishi muhim hisoblanadi. Topshiriqlarni bajarishda ulaming biror bosqichi tushib qolsa, topshiriq o\u2018z tadqiqiyligini yo\u2018qotadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(\u201c6x6x6\u201d metodi Adabiy ta\u2019lim jarayonida foydalanish mumkin bo\u2018lgan metodlarning yana biri \u201c6x6x6\u201d metodidir. Adabiy asarlar tahlili jarayonida mazkur metoddan foydalanishda adabiyot o\u2018qituvchisidan pedagogik mahorat va ziyrakhk, guruhlarni oqilona shakllantira bilish talab qilinadi. Bu metodda sinfdagi \u043e\u2018quvchilar oltita-oltitadan olti guruhga bo\u02bblinadi. Jami 36 \u043e\u2018quvchi ishtirok etadi. O\u02bbqituvchi istasa guruhlarga muayyan nomlar berishi ham mumkin. Dars mavzusi e\u2019lon qilinib, ma\u2019lum vaqt belgilanadi. \u041e\u2018quvchilar mavzu atrofida bahslashadilar, o\u2018z munosabatlarini bildiradilar. Mavzu bo\u2018yicha belgilangan vaqt yakunlangach, o\u2018qituvchi guruhlaming a\u2019zolarini almashtiradi. Yangi gurulida avvalgi guruhdan bitta vakil qoladi va u o\u2018z guruhining mavzu yuzasidan chiqargan xulosalarini yangi guruhga bayon etadi. Yangi guruh a\u2019zolari avvalgi guruhning fikr va xulosalarini o\u2018rganadilar, unga o\u2018z munosabatlarini bildiradilar. Shu tariqa qisqa vaqt oralig\u2018ida o\u02bbquvchilar tomonidan ham mavzu yuzasidan fikr bildiriladi, ham bu fikrlar ularning o\u2018zlari tomonidan tahlil qilinadi. Sinfdagi o\u02bbquvchilardan kichik guruhlar tashkil etishda quyidagilarga amal qilinadi: 1. Guruhlar o\u2018qituvchi tomonidan belgilanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">2. Guruhga rahbarlik qila oladigan o\u2018quvchi va guruh a\u2019zolari oldindan aniq belgilab olmadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">3. Har bir guruhga zehnli va qobiliyatli hamda bo\u2018shroq o\u2018zlashtiradigan \u043e\u2018quvchilar, imkon qadar, teng taqsimlashga harkat qilinadi. Guruhlar bir-biriga munosib a\u2019zolar bilan to\u2018ldiriladi va vazifalari belgilanadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">4. Guruh rahbari va a\u2019zolariga vazifalari tushuntiriladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">5. Har bir guruh doira shaklida o\u2018tirishi, guruhning har bir a\u2019zosi bir-birini ko\u2018rib turishi shart.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">6. Ish jarayonida har bir guruhning faoliyatiga, g\u2018oyalariga e\u2019tibor berib boriladi. Yaxshi g\u2018oya egalari rag\u2018batlantiriladi<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">(Fikriy hujum \u201cFikriy hujum\u201d metodining maqsadi o\u2018quvchilarning dars jarayonidagi faolligini oshirish, ularni erkin, mustaqil mulohaza yuritishga undash, hammani bir xil qolipda fikrlashdan qutqarish, ma\u2019lum mavzu yuzasidan har xil fikrlami to\u2018plash va masalaga ijodiy yondashuvni ta\u2019minlashclan iborat. Bu metoddan foydalanilganda favqulodda, kutilmagan savol yoki topshiriqlar bilan \u043e\u2019quvchilar loqaydlikdan, muvozanatdan chiqariladi va ular bezovta ruhiyat bilan badiiy muammoga, o\u02bbquv topshirig\u2018iga \u201chujum\u201d qiladilar. Ya\u2019ni har bir o\u2018quvchi o\u2018z bilimi, qobiliyati, iqtidori, dunyoqarashi va imkoniyatlari darajasida uni hal etishga kirishadi. O\u02bbquvcliilar o\u2018z oldilariga qo\u2018yilgan muayyari masala bo\u2018yicha mulohaza yuritadilar.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ma\u2019lumki, muallimning mahoratini oshirishga xizmat qiluvchi vositalardan biri zamonaviy pedagogik texnologiyalardir. Zamonaviy pedagogik texnologiya \u2013 hozirgi zamon didaktikasi va pedagogikasi taraqqiyotining mahsuli. Har bir zamonaviy pedagog mavjud pedagogik.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>XULOSA<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Xulosa qilib aytganda, adabiyot darslarini interfaol usullar asosida tashkil etish o\u2018quvchilarda mustaqil fikrlash, tahlil qilish, baholash, ijodiy yondashuv kabi ko\u2018nikmalarni shakllantirishda muhim ahamiyatga ega. Bunday usullar dars jarayonining samaradorligini oshirib, o\u2018quvchilarning faolligi va qiziqishini rag\u2018batlantiradi. Interfaol metodlar orqali o\u2018quvchilar matn bilan faol ishlashga, o\u2018z fikrlarini erkin ifoda etishga va bahslashish madaniyatiga o\u2018rganadilar. Bu esa nafaqat adabiyotga, balki ularning shaxsiy rivojlanishiga ham ijobiy ta&#8217;sir ko\u2018rsatadi. Shunday qilib, zamonaviy adabiyot darslarini interfaol usullarsiz tasavvur etib bo\u2018lmaydi. Interfaol usullarning ahamiyati shundaki, u orqali o\u02bbquvchilarda mustaqil fikrlashga bo\u02bblgan ko\u02bbnikmasini shakllantiradi. Hamda ustozlarda ham kreativ g&#8217;oyalarning yuzaga kelishiga turtki beradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>Foydalanilgan adabiyotlar<\/strong><strong>:<\/strong><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">1. G\u2019aniyev S. K. ,Karimov M. \u041c., Tashev \u041a. \u0410. \u0410\u0425BOROT XAVFSIZLIGI Toshkent 07<br>2. S.S. Qosimov Axborot texnologiyalari xaqida o\u2019quv qo\u2019llanma Toshkent 07<br>3. G\u2019aniyev S.K.Karimov M.\u041c. Hisoblash tizimlari va tarmoqlarida axborot xavfsizligi TDTU 03 4. <a href=\"http:\/\/www.kaspersky.ru\/\">http:\/\/www.kaspersky.ru\/<\/a><br>5. <a href=\"http:\/\/www.viruslist.ru\/\">http:\/\/www.viruslist.ru\/<\/a><br>6. <a href=\"http:\/\/www.citforum.ru\/internet\/infsecure\/its2000_01.shtml\/\">http:\/\/www.citforum.ru\/internet\/infsecure\/its2000_01.shtml\/<\/a><br>7. <a href=\"http:\/\/www.osp.ru\/lan\/2001\/04\/024.htm\/\">http:\/\/www.osp.ru\/lan\/2001\/04\/024.htm\/<\/a><br>8. <a href=\"http:\/\/www.osp.ru\/lan\/2001\/03\/024.htm\/\">http:\/\/www.osp.ru\/lan\/2001\/03\/024.htm\/<\/a><br>9. <a href=\"http:\/\/www.nasa.gov\/statistics\/\" data-type=\"link\" data-id=\"www.nasa.gov\/statistics\/\">www.nasa.gov\/statistics\/<\/a><br>10. <a href=\"http:\/\/www.security.uz\/\" data-type=\"link\" data-id=\"www.security.uz\/\">www.security.uz\/<\/a><br>11. <a href=\"http:\/\/www.cert.uz\/\">www.cert.uz\/<\/a><\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Suyunov Baxodir Turdiyevch, kafedra dotsenti, filologiya fanlari doktori (DSc). Dustmurotov Qahramon Mamadiyevich, Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti filologiya fakulteti ona tili va adabiyot kafedrasi o&#8217;qituvchisi. So\u02bbz boshida shuni ta\u2019kidlab ketish joizki, hozir kunda jamiyat jadallik bilan rivojlanib bormoqda. Yangi texnologiyalar, ilm-fanda kashf qilinayotgan hodisalar bunga misol bo\u02bbla oladi, albatta. Bizning <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=425\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":0,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-425","post","type-post","status-publish","format-standard","hentry","category-maqola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/425","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=425"}],"version-history":[{"count":4,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/425\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":430,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/425\/revisions\/430"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=425"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=425"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=425"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}