{"id":348,"date":"2025-05-28T13:15:58","date_gmt":"2025-05-28T10:15:58","guid":{"rendered":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=348"},"modified":"2025-05-28T13:22:54","modified_gmt":"2025-05-28T10:22:54","slug":"oq-ostona-bobo-kosmogramma-va-manaviy-meros-ramzi","status":"publish","type":"post","link":"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=348","title":{"rendered":"OQ OSTONA BOBO: KOSMOGRAMMA VA MA\u2019NAVIY MEROS RAMZI"},"content":{"rendered":"\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Oq-Ostona-bobo maqbarasi Buxorodagi mashhur Somoniylar maqbarasiga qaraganda kamroq tanilgan. U shohona emas, aksincha, juda sodda, ammo ichki qadr-qimmatga ega bo\u2018lgan me\u2019moriy yodgorlikdir. Mazkur maqbara O\u2018zbekistonning Surxondaryo viloyati shimoli-sharqidagi Telpak-Chinor qishlog\u2018i yaqinida joylashgan bo\u2018lib, u Payg\u2018ambar Muhammad (s.a.v.)ning sahobalaridan biri bo\u2018lgan Abu Hurayra r.a. (Abu Hurayra r.a 602 yil&nbsp; Tihomada tug\u2019ilgan, 679 yil Madinada vafot etgan)&nbsp; ning dafn qilingan joyi yoki ziyorat etilgan qadamjosi sifatida e\u2019tirof etiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Me\u2019moriy jihatdan ushbu obida X\u2013XI asrlarga mansub deb hisoblanadi. Uning tuzilmasi islomiy maqbaraning klassik ibtidoiy shaklini aks ettiradi: g\u2018ishtdan qurilgan kubsimon hajmli binoni oq rangli o\u2018tkir uchli gumbaz yakunlab turadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Somoniylar maqbarasidan farqli o\u2018laroq, bu yodgorlikda bezak deyarli yo\u2018q, go\u2018yoki uning semantik dasturi tugallangandek tuyuladi. Biroq\u2026 Maqbaraning janubi-sharqiy devorida, kirish qismidan o\u2018ng tomonda ikkita hayratomuz dumaloq belgi mavjud. Maqbara fasadida, taxminan 3\u20133,5 metr balandlikda, kirish arkasining o\u2018ng tomonida ikkita rozetka shaklidagi belgi joylashgan bo\u2018lib, ularning diametri taxminan yarim metrni tashkil etadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">&nbsp;Ushbu belgilar ilgari deyarli e\u2019tiborga olinmagan. Ularning asosiy tarkibiy tuzilmasida Markaziy Osiyo dekorativ san\u2019atida nihoyatda kam uchraydigan yetti burchakli yulduzlar mavjud. Bu belgilar naqshning bir qismi emas, balki butunlay mustaqil va o\u2018ziga xos belgilar sanaladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2018ng tomondagi belgining markazida spiralsimon o\u2018simlik tasvirlangan. Uning atrofida esa quyoshni eslatuvchi \u2013 yettita to\u2018lqinli nurlardan iborat doira mavjud bo\u2018lib, bu \u201cquyosh\u201d yetti burchakli yulduz bilan o\u2018ralgan. Chap tomondagi belgi markazi ham spiralsimon o\u2018simlikdan iborat bo\u2018lib, u quyosh shaklidagi doira bilan o\u2018ralgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Quyosh doirasidan tashqarida esa murakkab yetti elementli shakl joylashgan bo\u2018lib, uning markazida yana bir yulduz bor. Uning \u201cbo\u2018lmachalari\u201dda o\u2018simliksimon tasvirlar \u2013 kurtaklar, barglar joylashgan. Ushbu belgilar Markaziy Osiyodagi madaniyatlarga xos bo\u2018lgan an\u2019anaviy belgilar tizimiga mos kelmaydi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ularning tipologiyasi Somoniylar maqbarasining ramziy tizimiga mutlaqo zid: \u201cSomoniycha\u201d kvadratura bu yerda inkor etilgan bo\u2018lib, unga qarama-qarshi ramzlar sifatida yetti burchakli yulduz, spiral va tabiiy elementlar taklif etilgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bizning talqinimizga ko\u2018ra, belgilar markazidagi spiralsimon shakl Hayotni (Ruhni) \u2013 o\u2018simliklar, hayvonot olami va insoniyatni o\u2018z ichiga olgan holda \u2013 ifodalaydi. Bu \u201chayot spirali\u201d bo\u2018lib, o\u2018z navbatida ayrim o\u2018simliklarning, masalan, paporotnikning rivojlanish shakli yoki spiral shaklidagi shoxlar (mavjud joylarda baxt, farovonlik va hayot ramzi) bilan bog\u2018liq.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">To\u2018lqinsimon nurlari bo\u2018lgan quyoshga o\u2018xshash belgi esa kosmik olov, kosmik energiya va quyosh ramzidir. Bu belgi Surxondaryo viloyatining suzana tikuvchilik san\u2019atida hali ham qo\u2018llaniladigan mashhur \u201cburama rozeta\u201d shaklidagi solyar belgilar semantikasi bilan hamohang bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu osmon gumbazining aylanishi, ya\u2019ni kosmik harakat ramzi hisoblanadi. Yetti burchakli yulduz esa koinotning uyg\u2018un tuzilish ramzi sifatida izohlanadi. Qadimlarda \u201cyetti\u201d soni dunyoning tuzilishiga bog\u2018liq muqaddas raqam sanalgan: oy oyining yetti kunlik haftalari, yetti osmon jismi va hokazo.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Barg, kurtak, gulbarg kabi o\u2018simliksimon shakllar hayotning turli bosqichlarini ifodalovchi tabiiy elementlar sifatida talqin qilinishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Belgilar geometrik kompozitsiya doirasida joylashgani sababli ular o\u2018zaro aloqadorlik munosabatlarini ham ifodalashi mumkin. Bu xususiyat belgilarni kosmogramma sifatida baholash imkonini beradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">O\u2018ng tomondagi belgi koinot \u2013 Makrokosmos modelini ifodalaganga o\u2018xshaydi. Uning markazida spiralsimon rivojlanayotgan Hayot (Ruh) mavjud. Koinot harakatda \u2013 ya\u2019ni osmon aylanishda. Harakat manbai esa kosmik olov \u2013 Quyosh bo\u2018lib, u jonli, ichida hayot belgisi bor.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ibn Sinoning metafizikasida ham shunga o\u2018xshash fikr mavjud: \u201cOsmonni harakatga keltiruvchi kuch \u2013 cheksiz va jismoniy emas. U moddiy bo\u2018lmagan, aql-idrokka ega kuchdir\u201d. Koinot uyg\u2018un (7 sonining uyg\u2018unligi) va yopiq (yakunlangan olam) holatidadir. Ehtimol, o\u2018ng belgi \u2013 \u201cerkak\u201d ramzidir. U geometrik kristallga o\u2018xshash, aql-idrokka yaqin, uning \u201cspiral belgisi\u201d hayot sporalari bilan to\u2018lgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Boshqa tomondan, u shakllangan, yakunlangan, \u201co\u2018lik\u201d belgi bo\u2018lishi ham mumkin. Quyosh-Olov ramzi esa Esxatologik Mangu yong\u2018in \u2013 ya\u2019ni dunyo yakunini anglatuvchi belgidir. Bunda Hayot yong\u2018in doirasida cheklangan va Dunyo o\u2018z nihoyasiga yetadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Chap tomondagi belgi esa Hayot (Ruh)ning koinotda mavjudligi va rivojlanish modelini ifodalaydi. Bu \u2013 mikrokosmos (Ruh, Inson) ramzi. Hayot o\u2018zida ichki kosmik energiyani mujassamlashtiradi. Hayot markazdan tashqi tomonga aylana shaklida tarqaladi: tashqi halqa ichki halqaga nisbatan sodda hayot shakllarini ifodalaydi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Hayotning uyg\u2018un tuzilishi undagi har bir \u201ckurtak\u201dning o\u2018z \u201cmatritsa\u201dsida alohida o\u2018rniga ega ekanligi bilan ifodalanadi. Bu yerda hayot cheksiz rivojlanadi \u2013 belgi ochiq shaklda. Ehtimol, chap belgi \u2013 \u201cayol\u201d belgisi bo\u2018lib, u hayotni yaratuvchi, ijodiy ramzdir. Bu yerda hayot sporalari yo\u2018q, biroq yangi hayot kurtaklari mavjud.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bu belgi Ijod (yoki Yaratuvchi = Xudo) ramzidir. U \u2013 bo\u2018layotgan, rivojlanayotgan olam timsolidir. Bu hayot, emas, o\u2018lim belgisi. Yangi hayot kurtaklari olov belgisi tashqarisida joylashgani tufayli, chap belgi \u2013 Tiklanish ramzi bo\u2018lishi mumkin.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Bunday talqinda ikki murakkab belgining birgalikda mavjudligi \u2014 \u201cqarama-qarshiliklar birligi va kurashi\u201dning falsafiy formulasini bildiradi. Bu \u2013 erkak (o\u2018ng) va ayol (chap) ibtidolari o\u2018rtasidagi bog\u2018liqlik va hayot asosi sifatida birligi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Balki bu yerda Sharqiy Osiyo falsafasining, xususan \u201cAn\u201d va \u201cIn\u201d tushunchalarining ta\u2019siri mavjuddir. Yana bir talqin \u2013 bu ikki belgining uyg\u2018unligi \u201cshakllangan va shakllanishda bo\u2018lgan\u201d, \u201co\u2018lim va hayot\u201d, \u201cjismoniy yakun va ma\u2019naviy qayta tug\u2018ilish\u201d, \u201cyaratish va Yaratuvchi\u201dning birligidir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shunday qilib, Oq Ostona bobo maqbarasidagi ramziy belgilar umumiy va original falsafiy tizimning ixcham, lekin mazmunli tavsifini beradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ular hayot evolyutsiyasi, spiral bo\u2018ylab rivojlanish, hayot (ruh) va koinotning uyg\u2018unligi va irrattsionalligi, moddiy cheklanganlik va ma\u2019naviy cheksizlik, hayotning halokati va qayta tug\u2018ilishi kabi g\u2018oyalarni mujassamlashtiradi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shu bilan, Oq Ostona bobodagi belgilar \u2013 oddiy xalq og\u2018zaki ijodi mahsuli emas, balki yuksak darajadagi madaniyat mahsuli bo\u2018lgan intellektual yodgorlikdir. Savol tug\u2018iladi \u2013 qanday madaniyat?<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Yettilik yulduzi ancha aniq tarzda shialikdagi ismoiliylar oqimi \u2013 \u201cyettilikchilar\u201d (inglizcha: <em>Seveners<\/em>)ga ishora qiladi. Ma\u2019lumki, ular imomlar sonini yetti bilan chegaralaydi. Qadimgi zamonlarda yetti soni olamning tuzilishi bilan bog\u2018langan muqaddas son hisoblangan. Osmondagi nurli jismlar soni 7 ga teng. Oy haftasi ham 7 kunlik. Oy oyining umumiy 28 kuni 1 dan 7 gacha bo\u2018lgan sonlar yig\u2018indisiga teng. Islomiy an\u2019anada ham 7 mukammallik va to\u2018liqlik timsolidir: 7 osmon, 7 yer, 7 dengiz, jahannamning 7 darajasi, jannatning 7 darvozasi mavjud; haj ibodati Kaabani 7 marta aylanish bilan to\u2018liq hisoblanadi. Pifagorchilar va ismoiliylar nazarida ham 7 \u2013 g\u2018ayritabiiy, irrasional son bo\u2018lgan. Ilmiy jihatdan, doirani aniqlik bilan 7 ga teng qismlarga ajratib bo\u2018lmasligi isbotlangan. O\u2018rta asrlarda Islom Sharqida hunarmandlar 60lik hisob tizimidan foydalanganlar ([8], 50-bet), bu esa doirani 360 gradusga bo\u2018lish imkonini bergan. 360 soni 2, 3, 4, 5, 6, 8, 9, 10 ga butun bo\u2018linadi, biroq 7 ga emas.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ismoiliylar insoniyat tarixini payg\u2018ambarlik vahiylari oralig\u2018idagi yetti davr sifatida talqin qilganlar. X asrda Movarounnahrda yashagan Ismoiliy kosmogoniyasining asoschilaridan biri da\u2019vatchi an-Nasafiyga ko\u2018ra, Mutlaq Xudo o\u2018zidan ijodiy Koinot Aqlini ajratgan va u emmanatsiya yo\u2018li bilan Koinot Ruhini yaratgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Koinot Ruhi yetti kosmik \u201csoha\u201dni yuzaga keltirgan. So\u2018ngra bu sohalar \u201csohalarning aylanishi\u201d orqali yetti unsurga: tuproq, suv, havo, efir, o\u2018simliklar, hayvonlar va inson shakliga aylangan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">An-Nasafiyga ko\u2018ra, Koinot Ruhining ramzi \u2013 Oq-Ostona-bobodagi \u201cspiralsimon o\u2018simlik\u201d bo\u2018lishi mumkin. Ilohiy emmanatsiyaning ramzi esa \u2013 \u201cquyosh-olov\u201d timsolidir. O\u2018ng belgida Koinot Ruhi yetti sohani \u2013 \u201cyetti burchak yulduz\u201dni yaratadi. Chap belgida esa u Hayotning asosiy unsurlarini yaratadi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Ismoiliylar IX-XI asrlarda yaxshi tashkil etilgan yashirin jamoa bo\u2018lgan bo\u2018lib, ularning ikki asosiy markazi mavjud edi: Misr va Yaqin Sharqdagi Fotimiylar xalifaligi hamda Bahrayndagi Qarmatlarga tegishli davlat. Ular Xuroson va Movarounnahrda ko\u2018plab tarafdorlarga ega bo\u2018lgan. Abbosiylarga diniy va siyosiy muxoliflik pozitsiyasida turgan ismoiliylar Somoniylar bilan xalifalikka qarshi ittifoqchi bo\u2018lgan. Manbalarda X asrning 30\u201340-yillarida Somoniy hukmdori Nasr II (914\u2013943) Qarmatiylar \u201cbid\u2019ati\u201dni qo\u2018llab-quvvatlagani haqida ma\u2019lumotlar mavjud. Ibn Sino (980\u20131037)ning \u201cTarjimai hol\u201di ham X asr oxirlarida Buxoroda ismoiliylar katta nufuzga ega bo\u2018lganidan darak beradi. U otasi \u2014 Somoniylar davridagi yirik amaldor \u2014 \u201cmisrliklarning ta\u2019limotiga moyil bo\u2018lgan, va ismoiliy hisoblangan\u201dini ta\u2019kidlaydi. Ibn Sino ismoiliylarning intellektual darajasi yuqori bo\u2018lganini qayd etib, ularning ruh va aql haqidagi ta\u2019limoti, \u201cfalsafa, geometriya va hind hisob-kitobi\u201d mavzularida ma\u2019naviy suhbatlar olib borganini ta\u2019kidlaydi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shunga asoslanib, X\u2013XI-asrlarda Surxondaryoning shimoliy qismida ismoiliy jamoasi yoki sekta mavjud bo\u2018lgan, va ularning hayotida bugungi kunda Oq Ostona baba maqbarasi deb nomlanuvchi me\u2019moriy inshoot muhim rol o\u2018ynagan bo\u2018lishi mumkinligi ehtimoldan xoli emas. Ayni paytda, Abu Hurayra ismining o\u2018zi ham qandaydir ismoiliy ramziy ma\u2019noga ega bo\u2018lgan bo\u2018lishi mumkin. Chunki Yaqin Sharqda Abu Hurayra nomi bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan ko\u2018plab yodgorliklar mavjud. Masalan, Abu Hurayra maqbarasi Afg\u2018onistondagi Zadiyon yaqinida va O\u2018zbekistonning Samarqand viloyatidagi Imom-Bahra xonaqosi yaqinida joylashgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Rivoyatlar Abu Hurayr\u0430ga mushuklarga bo\u2018lgan katta mehrni nisbat beradi; uning ikkinchi ismi \u2014 \u201cmushuklarning otasi\u201d &nbsp;bo\u2018lib, bu esa uni o\u2018sha davrdagi ismoiliylar asosiy markazi bo\u2018lgan Misr bilan bog\u2018laydigan belgi bo\u2018lishi mumkin, chunki bu yerda qadimdan mushuklar muqaddas hayvon sifatida e\u2019zozlangan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Biroq, realistik tasvirlar, matnlar, alohida so\u2018zlar mazmunini tahlil qilishga bag\u2018ishlangan keng ilmiy adabiyot mavjud bo\u2018lsa-da, belgi-simvollar odatda ikkinchi darajali, bezak xarakteridagi elementlar sifatida talqin qilinadi. Shu sababli qadimiy yodgorliklarni o\u2018rganishda o\u2018tmish madaniyatiga oid muhim axborot qatlamlari e\u2019tibordan chetda qoladi. Bunga janubiy O\u2018zbekistonning ilk islomiy me\u2019morchiligi yodgorligi \u2013 Oq Ostona bobo maqbarasi fasadidagi belgi-simvollar misol bo\u2018la oladi.<\/p>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"252\" height=\"179\" src=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/2121212-1.jpg\" alt=\"\" class=\"wp-image-350\"\/><\/figure>\n\n\n\n<figure class=\"wp-block-image size-full\"><img loading=\"lazy\" decoding=\"async\" width=\"258\" height=\"183\" src=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/wp-content\/uploads\/2025\/05\/asasas.png\" alt=\"\" class=\"wp-image-351\"\/><\/figure>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shunday qilib, Oq Ostona bobo maqbarasidagi belgilar kosmogramma sifatida talqin qilinishi mumkin \u2013 ya\u2019ni olam tuzilishi haqidagi tasavvurlarni shartli belgilar orqali kodlovchi murakkab kompozitsiyalar. Bu yerda o\u2018ziga xos va yaxlit falsafiy tizim ifodalangan bo\u2018lib, u rivojlangan tabiiy-ilmiy asosga ega. Ushbu tizim hayotning evolyutsiyasi, spiralsimon rivojlanishi, uyg\u2018unligi va irratsonalligi, moddiy yakun va ruhiy cheksizlik, tiriklikning halokati va qayta tug\u2018ilishi kabi g\u2018oyalarni o\u2018z ichiga oladi va shu ma\u2019noda o\u2018z davrining ilg\u2018or tabiiy-ilmiy qarashlari bilan qiyoslanishga loyiqdir.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shuni ham e\u2019tiborga olish zarurki, o\u2018rta asrlarda Sharqda kosmogrammalar tuzish nafaqat axborot, balki muqaddas, diniy ma\u2019noga ham ega bo\u2018lgan. Odatda bu jarayon muayyan diniy marosim bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan. Bunga misol tariqasida buddaviy an\u2019anadagi doira va kvadrat shaklida tasvirlangan kosmogramma \u2014 \u201cmandala\u201dni keltirish mumkin. Xuddi shunday vazifani islomiy san\u2019atda murakkab geometrik naqsh \u2014 \u201cgirih\u201d (arabeska) bajaradi, u oliy haqiqat sari bo\u2018lgan yo\u2018lning murakkabligi va ma\u2019naviy zo\u2018riqishini timsol qiladi.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Shuni ta\u2019kidlash joizki, olti va sakkiz qirrali yulduzlar \u201cxotirjam\u201d, \u201cneytral\u201d, \u201cbarqaror\u201d belgilar sifatida qabul qilinadi. Ular doiraviy makonni oddiy ravishda 6 yoki 8 qismga ajratadi va doiraning muntazam uchburchak va kvadrat bilan bog\u2018liqligini aks ettiradi. Bunday yulduzlar inson psixologiyasiga \u201cxotirjamlashtiruvchi\u201d va \u201cmuvozanat hosil qiluvchi\u201d ta\u2019sir ko\u2018rsatadi. Shu sababli ular islomiy me\u2019morchilikda keng qo\u2018llanilgan bo\u2018lib, masjidlar, madrasalar, yodgorlik binolari kabi diniy obidalarning tashrif buyuruvchilarida muayyan ruhiy holat uyg\u2018otishga xizmat qilgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\">Aksincha, inson nigohi doirani yetti qismga tabiiy ravishda bo\u2018la olmaydi, bu esa yetti qirrali yulduz obrazini go\u2018yoki \u201canglab bo\u2018lmas\u201d, \u201cmuvozanatsiz\u201d qiladi. Bu turdagi shakllar \u201cbarqaror emaslik\u201d tuyg\u2018usini uyg\u2018otadi. Turli diniy tizimlarda yetti qirrali yulduz sehrli va mistik belgi deb qaraladi. Oq Ostona bobo maqbarasidagi yetti qirrali belgilar esa spiral shakllar bilan uyg\u2018unlashgan holda \u201cmistik chuqurlik\u201d taassurotini yanada kuchaytiradi. Bu belgilar kiritilgan joy \u2014 ya\u2019ni kirish eshigiga nisbatan yuqori o\u2018ng burchak \u2014 mistik an\u2019anada \u201cquvvat burchagi\u201d deb hisoblanadi. Mahalliy rivoyatlarga ko\u2018ra, bu maqbarada katta ma\u2019naviy kuchga ega bo\u2018lgan avliyo dafn etilgan. Oq Ostona bobo belgilarining \u201cmistik\u201d qabul qilinishi, ehtimol, ushbu yodgorlik oldida amalga oshirilgan ba\u2019zi ilk islomiy diniy meditatsiya marosimlari bilan bog\u2018liq bo\u2018lgan.<\/p>\n\n\n\n<p class=\"wp-block-paragraph\"><strong>O&#8217;lmas MO&#8217;MINOV, <\/strong><br><em>Tarix fanlari bo\u2018yicha falsafa doktori (PhD).<\/em><br><strong>Muxriddin JO&#8217;RAYEV, Jamshid ABDULLAYEV, <\/strong><br><em>Denov tadbirkorlik va pedagogika instituti \u201cTarix va falsafa\u201d kafedrasi o&#8217;qituvchilari.<\/em><\/p>\n","protected":false},"excerpt":{"rendered":"<p>Oq-Ostona-bobo maqbarasi Buxorodagi mashhur Somoniylar maqbarasiga qaraganda kamroq tanilgan. U shohona emas, aksincha, juda sodda, ammo ichki qadr-qimmatga ega bo\u2018lgan me\u2019moriy yodgorlikdir. Mazkur maqbara O\u2018zbekistonning Surxondaryo viloyati shimoli-sharqidagi Telpak-Chinor qishlog\u2018i yaqinida joylashgan bo\u2018lib, u Payg\u2018ambar Muhammad (s.a.v.)ning sahobalaridan biri bo\u2018lgan Abu Hurayra r.a. (Abu Hurayra r.a 602 yil&nbsp; Tihomada tug\u2019ilgan, <a href=\"https:\/\/chaganiyan.uz\/?p=348\" class=\"btn btn-link continue-link\">Batafsil<\/a><\/p>\n","protected":false},"author":1,"featured_media":349,"comment_status":"closed","ping_status":"closed","sticky":false,"template":"","format":"standard","meta":{"footnotes":""},"categories":[27],"tags":[],"class_list":["post-348","post","type-post","status-publish","format-standard","has-post-thumbnail","hentry","category-maqola"],"_links":{"self":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/348","targetHints":{"allow":["GET"]}}],"collection":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts"}],"about":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/types\/post"}],"author":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/users\/1"}],"replies":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcomments&post=348"}],"version-history":[{"count":3,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/348\/revisions"}],"predecessor-version":[{"id":355,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/posts\/348\/revisions\/355"}],"wp:featuredmedia":[{"embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=\/wp\/v2\/media\/349"}],"wp:attachment":[{"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fmedia&parent=348"}],"wp:term":[{"taxonomy":"category","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Fcategories&post=348"},{"taxonomy":"post_tag","embeddable":true,"href":"https:\/\/chaganiyan.uz\/index.php?rest_route=%2Fwp%2Fv2%2Ftags&post=348"}],"curies":[{"name":"wp","href":"https:\/\/api.w.org\/{rel}","templated":true}]}}